İlköğretim Dersleri

Ortaöğretim Dersleri

Karma-Karışık

Site İstatistikleri

Toplam Üye:2780
Son Üyemiz:tafksaazjs
Son Ziyaretçi:gökmen
İçerik:6489
İçerik Okunma:6725596
Noktalama işaretleri, Noktalama işaretleri Soruları, Noktalama işaretleri Testleri PDF Yazdır e-Posta
Administrator tarafından yazıldı.   
Salı, 04 Mayıs 2010 23:00
Makale İçeriği
Noktalama işaretleri, Noktalama işaretleri Soruları, Noktalama işaretleri Testleri
Sayfa 2
Tüm Sayfalar

NOKTALAMA İŞARETERİ

Duygu ve düşünceleri daha açık ifade etmek, cümlenin yapısını ve duraklama noktalarını belirlemek, okumayı ve anlamayı  kolaylaştırmak, sözün vurgu ve ton gibi özelliklerini belirtmek üzere noktalama işaretleri kullanılır.

Noktalama işaretlerinden nokta, virgül, noktalı virgül, iki nokta, üç nokta,soru,ünlem,tırnak işaretleri,ayraç ve kesme ait oldukları kelimelere bitişik olarak yazılır ve kesme dışındaki işaretlerden sonra  bir harf boşluğu ara verilir.

 

NOKTA (.)

  1. Cümlenin sonuna konur: Türk Dil Kurumu, 1932 yılında kurulmuştur.

Saatler geçtikçe yollara daha mahzun bir ıssızlık çöküyordu.

(Reşat Nuri Güntekin)

 

  1. Bazı kısaltmaların sonuna konur: Alb. (albay), Dr. (doktor), Yrd. Doç. (yardımcı doçent), Prof. (profesör), Cad. (cadde), Sok. (sokak), s. (sayfa), sf. (sıfat), İng. (İngilizce).

 

  1. Sayılardan sonra sıra bildirmek için konur: 3. (üçüncü), 15. (on beşinci), II. Mehmet, XV. yüzyıl, 2. cadde.

 

UYARI: Arka arkaya sıralandıkları için virgülle veya çizgiyle ayrılan rakamlardan yalnızca sonuncu rakamdan sonra nokta konur: 3,4  ve 7. maddeler; XII-XIV. yüzyıllar arasında.

 

  1. Bir yazının maddelerini gösteren rakam veya harflerden sonra konur:

I.         1.                     A.        a.

II.        2.                     B.        b.

 

  1. Tarihlerin yazılışında gün, ay ve yılı gösteren sayıları birbirinden ayırmak için konur: 29.5.1453, 29.X.1923

tarihlerde ay adları yazıyla da yazılabilir.Bu durumda ay adlarından önce ve sonra nokta kullanılmaz: 29 Mayıs 1453, 29 Ekim 1923

 

  1. Saat ve dakika gösteren sayıları birbirinden ayırmak için konur: Tren 09.15’ te kalktı. Toplantı 13.00’te başladı.

Tören 17..30’da, hükumet daireleri kapandıktan yarım saat sonra başlayacaktır.

(Tarık Buğra)

  1. Bibliyografik künyelerin sonuna konur:

Agâh Sırrı Levend, Türk Dilinde Gelişme ve Sadeleşme Evreleri, TDK Yayınları Ankara, 1960.

 

  1. Beş ve beşten çok rakamlı sayılar sondan sayılmak üzere üçlü gruplara ayrılarak yazılır ve araya nokta konur: 326.197, 49.750. 812, 28.434.250.310.500.

 

  1. Matematikte çarpma işareti yerine kullanılır: 4.5=20

 

 

VİRGÜL(,)

  1. Birbiri ardınca sıralanan eş görevli kelime ve kelime gruplarının arasına konur:

Fırtınadan, soğuktan, karanlıktan ve biraz da korkudan sonra bu sıcak, aydınlık ve sevimli odanın havasında erir gibi oldum.

(Halide Edip Adıvar)

 

Sessiz dereler, solgun ağaçlar, sarı güller

Dillenmiş ağızlarda tutuk dilli gönüller

(Faruk Nafiz Çamlıbel)

 

  1. Sıralı cümleleri birbirinden ayırmak için konur: Bir varmış, bir yokmuş.

Umduk, bekledik, düşündük.

(Yakup Kadri Karaosmanoğlu)

 

 

  1. Cümlede özel olarak vurgulanması gereken öğelerden sonra konur:

Binaenaleyh, biz her vasıtadan, yalnız ve ancak, bir noktainazardan istifade ederiz.

(Mustafa Kemal Atatürk)

 

  1. Uzun cümlelerde yüklemden uzak düşmüş olan öğeleri belirtmek için konur:

Saniye Hanımefendi, merdivenlerde oğlunun ayak seslerini duyar duymaz, hasretlisini karşılamaya atılan bir genç kadın gibi, koltuğunda fırlamış ve ona kapıyı kendi eliyle açmaya gelmişti.

(Yakup Kadri Karaosmanoğlu)

 

  1. Cümle içinde ara sözleri ve ara cümleleri ayırmak için konur:

şimdi, efendiler, müsaade buyurursanız, size bir sual sorayım.

(Mustafa Kemal Atatürk)

 

  1. Anlama güç kazandırmak için tekrarlanan kelimeler arasına konur:

Akşam, yine akşam, yine akşam,

Göllerde bu dem bir kamış olsam!

(Ahmet Haşim)

 

Kopar sonbahar tellerinden

Derinden, derinden, derinden

Biten yazla başlar keder musikisi

(Yahya Kemal Beyatlı)

 

  1. Tırnak içinde olmayan aktarma cümlelerinden sonra konur: Datça’ya yarın gideceğim, dedi.

Şehirde ilk önce hükumet doktoruyla karşılaştım.

-Bugünlerde başımı kaşımaya vakit bulamıyorum, dedi.

(Reşat Nuri Güntekin)

  1. Konuşma çizgisinden önce konur:

 

Bahçe kapısını açtı.Sermet Bey’e,

-Bu anahtar köşkü de açar,dedi.

 

(Ömer Seyfettin)

 

  1. Kendisinden sonraki cümleye bağlı olarak ret,kabul ve teşvik bildiren hayır,yok,evet,peki,pekala tamam,olur,hayhay,başüstüne,öyle,haydi,elbette gibi kelimelerden sonra konur:Peki,gideriz.Olur ben de size katılırım.

 

Evet, kırk seneden beri Türkçe merhale merhale Türkleşiyor.

(Yahya Kemal Beyatlı)

 

  1. Bir kelimenin kendisinden sonra gelen kelime veya kelime gruplarıyla yapı ve anlam bakımından bağlantısı olmadığını göstermek ve anlam karışıklığını önlemek için kullanılır:

 

Bu, tek gözlü, genç fakat ihtiyar görünen bir adamcağızdır.

(Halit Ziya Uşaklıgil)

 

  1. Hitap için kullanılan kelimeden sonra konur:

 

Efendiler, bilirsiniz ki hayat demek, mücadele, müsademe demektir.

(Mustafa Kemal Atatürk)

 

Sayın Başkan,

 

Sevgili Kardeşim,

 

Değerli Arkadaşım,

 

  1. Sayıların yazılışında, kesirleri ayırmak için konur:38,6 (otuz sekiz tam, onda altı), 25,33 (yirmi beş tam,yüzde otuz üç).

 

  1. Bibliyografik künyelerde yazar, eser,basımevi vb. maddelerden sonra konur:

 

Falih Rıfkı Atay, Tuna Kıyıları, Remzi Kitapevi, İstanbul,1938.

 

Yazarın soyadı önce yazılmışsa soyadından sonra da virgül konur:

 

Ergin, Muharrem, Dede Korkut Kitabı, Ankara, 1958.

 

UYARI:Metin içinde ve, veya, yahut bağlaçlarından önce de sonra da virgül konulmaz:

 

Nihat sabaha kadar uyuyamadı ve şafak sökerken Faik’e bol teşekkürlerle dolu bir kağıt bırakarak iki gün evvelki cephe dönüşü kıyafeti ile sokağa fırladı.

(Peyami Safa)

 

Ya şevk içinde harap ol ya aşk içinde gönül

Ya lale açmalıdır göğsümüzde yahut gül

(Yahya Kemal Beyatlı)

 

UYARI: Metin içinde tekrarlı bağlaçlardan önce ve sonra virgül konmaz:

 

Ya bu deveyi gütmeli ya bu diyardan gitmeli.(Atasözü)

 

Ne kızı verir ne dünürü küstürür.

 

UYARI: Cümlede pekiştirme ve bağlama görevinde kullanılan da, da bağlacından sonra virgül konmaz:

 

İmlamız, lisanımız düzelince lisanımız da kafamız düzelince düzelecek, çünkü o da ancak onlar kadar bozuktur, fazla değil!

(Yahya Kemal Beyatlı)

 

UYARI: Metin içinde –ınca/-ince anlamında zarf-fiil görevinde kullanılan mı/mi soru ekinden sonra virgül konmaz:

 

Ben aç yattım mı kötü kötü rüyalar görürüm nedense.

(Orhan Kemal)

 

UYARI: Şart ekinden sonra virgül konmaz:

 

Gör gözlerinle de aklın yatarsa anlatıver millete.

(Tarık Buğra)

 

UYARI: Metin içinde zarf-fiil ekleriyle oluşturulmuş kelimelerden sonra virgül konmaz:

 

Cumaları bahçede buluştukça kıza kendisinin adi bir mektep talebesi olmadığını anlatmaya çalışıyordu.

(Halide Edip Adıvar)

 

Meydanlığa varmadan bir iki defa İsmail kendisini gördü mü diye kahveye baktı.

(Necati Cumalı)

 

 

 

 

 

 

NOKTALI VİRGÜL (;)

 

  1. Cümle içinde virgüllerle ayrılmış tür veya takımları birbirinden ayırmak için konur:

 

Erkek çocuklara Doğan, Tuğrul, Aslan; kız çocuklarına ise İnci, Çiçek, Gönül adları verilir.

 

  1. Ögeleri arasında virgül bulunan sıralı cümleleri birbirinden ayırmak için konur:

 

Sevinçten, heyecandan içim içime sığmıyor; bağırmak, kahkahalar atmak, ağlamak istiyorum.

 

İKİ NOKTA (:)

 

  1. Kendisinden sonra örnek verilecek cümlenin sonuna konur:

 

Yeni harfler alındıktan sonra eski yazı ile bir tek kelime yazmayan iki kişi görmüşümdür: Atatürk ve İnönü.

 

  1. Kendisinden sonra açıklama yapılacak cümlenin sonuna konur:

 

Kendimi takdim edeyim: Meclis katiplerindenim.

 

  1. Ses biliminde uzun ünlüyü göstermek için kullanılır: a:ile, ka:til, i:cat

 

  1. Edebi eserlerdeki karşılıklı konuşmalarda, konuşan kişinin adından sonra konur:

 

Ali: Bugün müsaitseniz size geleceğiz.

Mehmet: Elbette buyurun gelin.

 

  1. Genel Ağ adreslerinde kullanılır: http:tdk.org.tr

 

  1. Matematikte bölme işareti olarak kullanılır: 30:5=6, 90:2=45

 

 

ÜÇ NOKTA (…)

 

  1. Tamamlanmamış cümlelerin sonuna konur:

 

Ne çare ki çirkinliği hemencecik ve herkes tarafından görülüveriyordu da, bu yanı…

 

  1. Kaba sayıldığı için  veya bir başka sebepten ötürü açıklanmak istenmeyen kelime ve bölümlerin yerine konur:

 

Arabacı B…’a yaklaştığını söylüyor, ikide bir fırsat bularak arabanın içine doğru başını çeviriyordu.

(Ahmet Hamdi Tanpınar)

 

  1. Alıntılarda; başta, ortada ve sonda alınmayan kelime ve bölümlerin yerine konur:

 

…derken şehrin öte başından boğuk boğuk sesler gelmeye başladı…

(Tarık Buğra)

 

  1. Sözün bir yerde kesilerek geri kalan bölümün okuyucunun hayal dünyasına bırakıldığını göstermek veya ifadeye güç katmak için konur:

 

Sana uğurlar olsun… Ayrılıyor yolumuz!

(Faruk Nafiz Çamlıbel)

 

  1. Ünlem ve seslenmelerde anlamı pekiştirmek için konur:

 

Gölgeler yaklaştılar. Bir adım kalınca onu kıyafetinden tanıdılar:

 

-Koca Ali…Koca Ali,be!..

(Ömer Seyfettin)

  1. Karşılıklı konuşmalarda, yeterli olmayan, eksik bırakılan cevaplarda kullanılır:

 

-Yabancı yok!

-Kimsin?

-Ali…

-…

-Sen misin, Ali usta?

-Benim! ..

(Ömer Seyfettin)

 

UYARI: Üç nokta yerine iki veya daha çok nokta kullanılmaz.

 

SORU İŞARETİ (?)

 

1.Soru bildiren cümle veya sözlerin sonuna konur:

 

Sular mı yandı? Neden tunca benziyor mermer?

(Ahmet Haşim)

 

Soru eki ve soru kelimesi kullanılmadan ezgili söyleyişlerde soru işareti kullanılır:

 

-Adınız?

 

 

2.Bilinmeyen, kesin olmayan veya şüpheyle karşılanan yer, tarih vb. durumlar için kullanılır:

 

Yunus Emre (1240? – 1320) , (Doğum Yeri: ? ).

 

Türk Halk felsefesinin, Türk nükteciliğinin ve mizah dehasının büyük mümessili Nasreddin Hoca da (Hâce Nasirüddin) bu asırda yaşamıştır (1208? – 1284)

 

UYARI: mı / mi eki –ınca/ -ince anlamında zarf- fiil işleviyle kullanıldığında soru işareti kullanılmaz:

 

Akşam oldu mu sürüler döner. Hava karardığında eve gideriz.

 

UYARI: Soru ifadesi taşıyan sıralı ve bağlı cümlelerde soru işareti en sona konur:

 

Çok yakından mı bu sesler, çok uzaklardan mı?

Üsküdar’dan mı, Hisar’dan mı, Kavaklar’dan mı?

(Yahya Kemal Beyatlı)

 


ÜNLEM İŞARETİ (!)

 

1.Sevinç, kıvanç, acı, korku, şaşma gibi duyguları anlatan cümlelerin sonuna konur:

 

Ne mutlu Türk’üm diyene!

(Mustafa Kemal Atatürk)

 

Aşk olsun!

 

2.Seslenme, hitap ve uyarı sözlerinden sonra konur:

 

Ordular! İlk hedefiniz Akdeniz’dir, ileri!

(Mustafa Kemal Atatürk)

 

Ak tolgalı beylerbeyi haykırdı: İlerle!

(Yahya Kemal Beyatlı)

 

UYARI: Ünlem işareti, seslenme ve hitap sözlerinden hemen sonra konulabileceği gibi cümlenin sonuna da konulabilir:

 

Arkadaş, biz bu yolda türküler tuttururken

Sana uğurlar olsun… Ayrılıyor yolumuz!

 

3.Alay, kinaye veya küçümseme anlamı kazandırılmak istenen sözden hemen sonra yay ayraç içinde ünlem işareti kullanılır:

 

İsteseymiş bir günde bitirirmiş(!) ama ne yazık ki vakti yokmuş(!).

 

UYARI: Ünlemden sonra üç nokta yerine iki nokta konulması yeterlidir.

 

Gök ekini biçer gibi!..Başaklar daha dolmadan.

(Tağrık Buğra)

 

KISA ÇİZGİ (-)

 

1.Satıra sığmayan kelimeler bölünürken satır sonuna konur:

 

Soğuktan mı titriyordum, yoksa heyecandan, üzüntüden mi bil-

mem .  Havuzun suyu bulanık. Kapının saatleri 12’yi geçmiş. Kanepe-

lerde kimse yok.

(Sait Faik Abasıyanık)

 

2.Ara sözleri ve ara cümleleri ayırmak için kullanılır:

Küçük bir sürü – dört inekle birkaç koyun – köye giren geniş yolun ağzında durmuştu.

(Ömer Seyfettin)

 

3.Dil bilgisinde kökleri ve ekleri ayırmak için konur:

 

al-ış, dur-ak, gör-gü-süz-lük

 

4.Fiil kök ve gövdelerini göstermek için kullanılır:

 

al-, dur-, gör-, ver-

 

5.Eklerin başına konur:

 

-ak, -den, -ış, -lık

 

6.Heceleri göstermek için kullanılır:

a-raş-tır-ma                      ku-yum-cu-luk

 

7.Matematikte çıkarma işareti olarak kullanılır:50-20=30

 

UZUN ÇİZGİ (­─)

 

Yazıda satır başına alınan konuşmaları göstermek için kullanılır. Buna konuşma çizgisi de denir.

 

Frankfurt’a gelene herkesin sorduğu şunlardır:

­─Eskişehir’i gezdin mi?

­─Rothshild’in evine gittin mi?

­─Goethe’nin evini gezdin mi?

(Ahmet Haşim)

 

Oyunlarda uzun çizgi konuşanın adından sonra da konabilir:

 

Sıtkı Bey ­─Kaleyi kurtarmak için daha güzel bir çare var. Gerçekten ölecek adam ister.

 

İslam Bey ­─Ben daha ölmedim.

(Namık Kemal)

 

UYARI: Konuşmalar tırnak içinde verildiğinde uzun çizgi kullanılmaz.

 

EĞİK ÇİZGİ (/)

 

1.Yan yana yazılması gereken durumlarda mısraların arasına konur:

 

Korkma! Sönmez bu şafaklarda yüzen al sancak/Sönmeden yurdumun üstünde tüten en son ocak/O benim milletimin yıldızıdır parlayacak/O benimdir o benim milletimindir ancak.

(Mehmet Akif Ersoy)

 

2.Adres yazarken apartman numarası ile daire numarası arasına ve semt ile şehir arasına konur:

 

Altay  Sokağı,  Nu. :21/ 6 Kurtuluş/ ANKARA

 

3.Tarihlerin yazılışında gün, ay ve yılı gösteren sayıları birbirinden ayırmak için kullanılır:

 

18/11/1969, 15/ IX / 1994.

 

4.Dil bilgisinde eklerin farklı biçimlerini göstermek için kullanılır:

 

-a / -e, -an / -en, -madan / -meden

 

5.Genel Ağ adreslerinde kullanılır:

 

http:// tdk.gov.tr

 

6.Matematikte bölme işareti olarak kullanılır:

 

70/2=35

 

 

 

 

TERS EĞİK ÇİZGİ (\ )

 

Bilgisayar yazılımlarında art arda gelen dizinleri birbirinden ayırt etmekiçin kullanılır:

 

C:\Dos > MD\ Oyun

 

TIRNAK İŞARETİ ( “ ” )

 

1.Başka bir kimseden veya yazıdan olduğu gibi aktarılan sözler tırnak içine     alınır:

 

Dil ve Tarih Coğrafya Fakültesinin ön cephesinde Atatürk’ün “ Hayatta en hakiki mürşit ilimdir.” Vecizesi yer almaktadır.

 

2.Özel olarak belirtilmek istenen sözler tırnak içine alınır:

 

Yeni bir “ barış taarruzu” başladı.

 

3.Cümle içerisinde kitapların ve yazılar adları ve başlıkları tırnak içine alınır:

 

“ Yazım Kuralları” bölümünde bazı uyarılara yer verilmiştir.

 

 

UYARI: Tırnak içine alınan sözlerden sonra kesme işareti kullanılmaz:

 

Yahya Kemal’in “ Aziz İstanbul” unu okudunuz mu?

 

TEK TIRNAK İŞARETİ ( ‘ ’)

 

Tırnak içinde verilen ve yeniden tırnağa alınması gereken bir sözü belirtmek için kullanılır:

 

Edebiyat öğretmeni “Şiirler içinde ‘ Han Duvarları’ gibisi var mı?” dedi.

 

 

 

DENDEN İŞARETİ (" )

 

Bir yazıdaki maddelerin sıralanmasında veya bir çizelgede alt alta gelen aynı sözlerin, söz gruplarının ve sayılarının tekrar yazılmasını önlemek için kullanılır:

 

a. Etken      fiil

b. Edilgen    "

c. Dönüşlü   "

 

 

 

 

YAY AYRAÇ ( ( ) )

1.Cümlenin yapısıyla doğrudan doğruya ilgili olmayan açıklamalar için kullanılır:

 

Anadolu kentlerini, köylerini (Köy sözünü de çekinerek yazıyorum.) gezsek bile görmek için değil, kendimiz göstermek için geziyoruz.

(Nurullah Ataç)

 

2.Tiyatro eserlerinde ve senaryolarda konuşanın hareketlerini, durumunu açıklamak ve göstermek için kullanılır:

 

İhtiyar – (Yavaş yavaş Kaymakama yaklaşır.) Ne oluyor beyefendi? Allah rızası için bana da anlatın…

(Reşat Nuri Güntekin)

 

3.Alıntıların aktarıldığı eseri veya yazarı göstermek için kullanılır:

 

Eşin var, aşiyanın var, baharın var ki beklerdin

Kıyametler koparmak neydi ey bülbül, nedir derdin?

(Mehmet Akif Ersoy)

 

4.Alıntılarda, başta, ortada ve sonda alınmayan kelime ve bölümlerin yerine konulan üç nokta yay ayraç içine alınabilir.

 

5.Bir sözü alay, kinaye veya küçümseme anlamı kazandırmak için kullanılan ünlem işareti yay ayraç içine alınır.

 

6.Bir bilginin şüpheyle karşılandığı veya kesin olmadığını göstermek için kullanılan soru işareti yay ayraç içine alınır.

 

7.Bir yazının maddelerini gösteren sayı ve harflerden sonra kapama ayracı konur:

 

  1. A)

KÖŞELİ AYRAÇ ( [  ] )

 

1.Ayraç içinde ayraç kullanılması gereken durumlarda yay ayraçtan önce köşeli ayraç kullanılır:

 

Halikarnas Balıkçısı [Cevat Şakir Kabaağaçlı ( 1886-1973) ] en güzel eserlerini Bodrum’da yazmıştır.

 

 

 

2.Bibliyografik künyelere ilişkin bazı ayrıntıları göstermek için kullanılır:

 

Reşat Nuri [Güntekin ], Çalıkuşu, Dersaadet, 1922.

 

KESME İŞARETİ (‘)

 

1.Aşağıda sıralanan özel adlara getirilen iyelik, durum ve bildirme ekleri kesme işaretiyle ayrılır:

 

A.Kişi adları, soyadları ve takma adlar:

 

Atatürk’üm, Fatih Sultan Mehmet’e, Muhibbi’nin, Gülbaba’ya, Namık Kemal’den

 

B.Millet, boy, oymak adları:

 

Türk’üm, Alman’sınız, İngiliz’den; Kırgız’ım.

 

C.Devlet adları:

 

Türkiye Cumhuriyeti’ni, Osmanlı Devleti’ndeki

 

Ç.Din ve mitoloji ile ilgili özel adlar:

 

Allah’ın, Tanrı’ya, Zeus’u

 

D.Kıta, deniz, nehir, göl, dağ, boğaz, geçit, yayla; ülke,bölge,il, ilçe ,köy  ,semt, bulvar, cadde, sokak vb. coğrafyayla ilgili yer adları:

 

Asya’nın,  Akdeniz’i, Van Gölü’ne, Çanakkale Boğazı’nın, Taksim Meydanı’ndan, Reşat Nuri Sokağı’na.

 

UYARI: Yer bildiren özel isimlerde kısaltmalı söyleyiş söz konusu olduğu zaman ekten önce kesme işareti kullanılır:

 

Hisar’dan, Boğaz’dan.

 

E. Gök bilimiyle ilgili adlar:

 

Jüpiter’den, Halley’in, Samanyolu’nda.

 

F. Saray, köşk, han, köprü, kale, anıt vb. adları:

 

Dolmabahçe Sarayı’nın, Ankara Kalesi’nden, Galata Köprüsü’nün, Çanakkale Şehitleri Anıtı’na.

 

G. Kitap, dergi, gazete ve sanat eseri (tablo, heykel, müzik vb.) adları:

 

Nutuk’ta, Safahat’tan, Kiralık Konak’ta, Yunus Emre Oratoryosu’nu.

 

Ğ. Kanun, tüzük, yönetmelik, yönerge ve genelge adları:

 

Mili Eğitim Temel Kanunu’na, Medeni Kanunu’nun, Telif Hakkı Yayın ve Satış Yönetmeliği’nde.

 

UYARI: Belli bir kanun, tüzük, yönetmelik kastedildiğinde büyük harfle yazılan kanun, tüzük, yönetmelik sözlerinin ek alması durumunda kesme işareti kullanılır:

 

Bu Kanun’un on yedinci maddesinin c bendi…

Yukarıda adı geçen Yönetmelik’in 2’nci maddesine göre… vb.

 

H. Hayvanlara verilen özel adlar:

 

Sarıkız’ın, Karabaş’a, Minnoş’tan.

 

UYARI: Kurum, kuruluş, kurul ve işyeri adlarına gelen ekler kesmeyle ayrılmaz:

 

Türkiye Büyük Millet Meclisine, Hacettepe Üniversitesi Rektörlüğüne, Yürütme Kuruluna vb.

 

UYARI: Özel adlara getirilen yapım ekleri, çokluk eki ve bunlardan sonra gelen diğer ekler kesme işaretiyle ayrılmaz.

 

Türklük, Türkçe, Müslümanlık, Avrupalılaşmak, Atatürkçülüğün.

 

2. Kişi adlarından sonra gelen saygı sözlerine getirilen ekleri ayırmak için konur.

 

Nihat Bey’e, Mahmut Efendi’ye, Enver Paşa’ya vb.

 

UYARI: Unvanlardan sonra gelen ekler kesme işaretiyle ayrılmaz:

 

Cumhurbaşkanınca, Türk Dil Kurumu Başkanına göre vb.

 

3.Kısaltmalara getirilen ekleri ayırmak için kullanılır:

 

TBMM’nin, TDK’nin, ABD’de vb.

 

UYARI: Sonunda nokta bulunan kısaltmalarla üs işaretli kısaltmalar kesmeyle ayrılmaz. Bu tür kısaltmalarda ek noktadan ve üs işaretinden sonra, kelimenin ve üs işaretinin okunuşuna uygun olarak yazılır:

 

vb.leri, Alm.dan; İng.yi

 

4.Sayılara getirilen ekleri ayırmak için konur:

 

1919’un Mayısının 19’uncu günü Samsun’a çıktım.

 

(Mustafa Kemal Atatürk)

 

5.Şiirde seslerin ölçü dolayısıyla düştüğünü göstermek için kesme işareti kullanılır:

 

Bir ok attım karlı dağın ardına

Düştü n’ola sevdiğimin yurduna

İl yanmazken ben yanarım derdine

Engel aramız açtı n’eyleyim.

(Karacaoğlan)

 

6.Bir ek veya harften sonra gelen ekleri ayırmak için konur:

 

a’dan z’ye kadar, b’nin m’ye dönüşmesi, Türkçede –lık’la yapılmış sözler.

 

UYARI: Akım, çağ ve dönem adlarından sonra gelen ekler kesmeyle ayrılmaz:

 

Eski Çağın, Yükselme Döneminin, Cumhuriyet Dönemi Türk Edebiyatına.

 

ÖĞRETİM TEKNİKLERİ

Noktalama işaretleri konusunu öğrenciye öğretirken birden çok öğretim  tekniğinden faydalanabiliriz.

İlk olarak, öğrencilerin hazır bulunuşluk düzeyini belirlemek için noktalama işaretleri ile ilgili sorular sorulur. Öğrencilerin   verdikleri cevaplar üzerinden yanlışlar düzeltilerek eksikler tamamlanır ve konu öğrencilere anlatılır.

Konu anlatırken dramatizasyon yönteminden faydalanılabilir.

Öğretmen nokta konusunu şu şekilde anlatabilir:

Ben noktayım. Cümlelerin sonuna konurum. Ben olmasaydım cümlelerin ardı arkası kesilmezdi. O zaman da ne kadar uzun ve anlamsız ifadeler ortaya çıkardı değil mi?

Öğretmen birkaç tane noktalama işaretini bu şekilde anlattıktan sonra aynı şeyi öğrencilerden isteyebilir. Bu şekilde öğrenci öğretimde aktif rol üstlenmiş olur. Ezberden kurtulur, sorgulayarak öğrenir. Zaten bilgilerin kalıcı olması  için en iyi yol dramatizasyon yöntemidir.’’Örgün öğretim kurumlarında yaptırılan küçük dramatizasyon çalışmaları çocuklara doğru ve düzgün konuşma, anlatmak istediklerini en kısa yoldan ve en açık biçimde anlatma beceri ve alışkanlıklarını kazandırır.’’(Temizyürek 2002:591).

Konu dramatizasyon yöntemiyle anlatıldıktan sonra çeşitli uygulamalar yapılabilir.

Virgül konusu işlendikten sonra tahtaya şöyle bir cümle yazılabilir:

Bu, adamın suçlu olduğunu gösterir.

Bu adamın suçlu olduğunu gösterir.

Öğrencilerden yazılan bu iki cümleyi sesli olarak okumaları istenir. Daha sonra bu iki cümle arasında anlam bakımından ne gibi bir fark olduğu sorulur ve cevabı verilir.

SORULAR

Soru 1. Bir geyik sürüsüne rast geldiler. Bir karışıklık( )bir gürültü( )bir kargaşa ( )

Yukarıdaki cümlede parantezle gösterilen yerlere sırasıyla hangi noktalama işaretleri getirilmelidir?

A) (,) (,) (…) B) (;) (;) (.) C) (,) (,) (;) D) (;) (.) (…)


Soru 2. İhtiyar cevap verdi( )

-Buralar çorak yerlerdir( )Otlak olmaz( ) ekin bitmez.

Yukarıda parantezlerle belirtilen yerlere sırasıyla aşağıdaki noktalama işaretlerinden hangileri getirilmelidir?

A) (:) (,) (;) B)(.) (.) (.) C) (;) (.) (;) D) (:) (.) (,)

 


Soru 3. Aşağıdaki cümlelerin hangisindeki parantez içi boşluğa noktalı virgül (;) getirilemez?

A)Ben müziğimizi sevmem ( ) çünkü anlamı daima ümitsizliktir.
B)Kendimi tanıtayım( ) Babanızın en yakın dostlarındanım.
C)Müziğimizle ne göğsümü gererim ( ) ne de kollarımı sallayabilirim.
D) Akşama yemeklerden mantı, dolma ( ) tatlılardan ise kadayıf tatlısı yapacağım.

 


Soru 4. Yumruklarını sıktı(1) dişlerini gıcırdattı. Zavallı baba bu karışıklığı halletmek için(2) ona bir şeyler anlatmak istedi(3)Bir dakika sonra(4)Yusuf da bunu anlamış göründü.

Bu parçada numaralanmış yerlerden hangisine hiçbir noktalama işareti getirilemez?

A) 4 B) 3 C) 2 D) 1

Soru 5.Aşağıdakilerin hangisinde parantezle gösterilen yere iki nokta(:) getirilemez?

A) At ölür, meydan kalır( ) yiğit ölür, şan kalır.
B) Önümde iki yol vardı( )Kalmak ya da gitmek.
C) Bize şunları da söyledi () Çalışın ve kazanın.
D) Sözcük türleri şunlardır () İsim, sıfat, zamir…

 


Soru 6. Bir Hint atasözü şöyle der ( ) ( ) Güneşe ulaşmak istiyorsan yanmayı düşünmeyeceksin ( ) ( )

Yukarıda parantezlerle gösterilen yerlere aşağıdakilerin hangisinde verilen noktalama işaretleri getirilmelidir?

A) (:) (-) (,) (.) B) (-) (”) (.) (”)

C) (;) (:) (.) (.) D) (:) (”) (.) (”)

 


Soru 7. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde üç nokta (…) yanlış kullanılmıştır?

A)Şimdiye kadar böyle geçti. Peki bundan sonra…
B)Çok enteresan bir iş, bir skandal…
C)Yorgun gözlerle bakıyordu etrafına
D Ne etrafına bakıyor, ne de başkalarına…

Soru 8. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde noktalama ve yazım yanlışı yoktur?

A) Bir takım meyvelerin sadece Güney Afrika’da yetiştiği doğru mudur?
B) Birtakım meyvelerin sadece Güney Afrikada yetiştiği doğru mudur?
C) Birtakım meyvelerin sadece Güney Afrika’da yetiştiği doğru mudur?
D) Birtakım meyvelerin sadece Güney Afrika’da yetiştiği doğrumudur?

Soru 9. Aşağıdakilerden hangisi virgülün görevlerinden biri değildir?

A)Yazıda sıralanan eş görevli sözcükler ya da söz gruplarını ayırmada kullanılır.
B)Anlama güç katmak için tekrarlanan sözler arasına konur.
C)Hitaplardan sonra kullanılır.
D)Önceki cümleye “fakat, oysa , lakin, ancak, çünkü…” gibi bağlaçlarla bağlanan cümlelerde, bağlaçlardan önce kullanılır.

Soru 10. Aşağıdaki cümlelerin hangisinin sonuna soru işareti getirilemez?

A) Bizleri bugüne kadar niçin aramadığını bilmiyorum?
B) Tüm bunları ben mi yapmışım?
C) Seni hiç sevmez olur muyum?
D) Giresun’un “kirazlık” anlamına gelen bir sözcük olduğunu biliyor muydunuz?

Soru 11. Aşağıdakilerden hangisi noktanın (.) görevi değildir?

A)Kısaltmalardan sonra kullanılır.
B)Sıra gösteren rakamlardan sonra “-inci” eki yerine kullanılır.
C)Tarihlerin yazılışında gün, ay ve yılı gösteren sayıları birbirinden ayırmak için konur:
D) Küçümseme, yerme, alay etme amacıyla parantez içinde kullanılır.

Soru 12. Zamane gençlerinden biri, bir toplantıda Akif’i küçük düşürmeye çalışıp;

– Siz baytardınız, değil mi? demiş.

Akif, istifini bozmadan şu cevabı vermiş;

–Evet, bir yeriniz mi ağrıyordu?

Yukarı parçada hangi noktalama işareti yanlış kullanılmıştır?

A) Virgül (,)          B) Konuşma çizgisi (–)
C) Noktalı virgül (;)     D) Nokta (.)

 

Soru 13. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde virgül (,) farklı bir görevde kullanılmıştır?

A) Otobüste, yolda, bahçede kısacası her yerde seni düşünüyorum.
B) Seni, okulumu, ailemi çok özledim.
C) Yaban’ı, Damga’yı okumanızı tavsiye ediyorum.
D) Annesini, o çileli annesini son bir kez daha öptü.


Soru 14. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde parantez farklı bir görevde kullanılmıştır?

A) Edebiyat (yazın), bir bakıma yaşamın kendisi değil midir?
B) Bir eleştirmen, biçimden daha çok muhtevaya (içeriğe) önem vermelidir bence.
C) Kanıksamak (alışmak) sözcüğü sadeleşme akımı sırasında türetilen bir kelimedir.
D) Bu yapıt (Çalıkuşu), bir genç kızın başından geçen olayları anlatıyor.


Soru 15. Aşağıdaki cümlelerin hangisine ünlem işaretinin kullanımı yanlıştır?

A) Bu mahallenin en akıllısı (!) senmişsin, öyle mi?
B) Defol git başımdan bir daha seni görmek istemiyorum!
C) Adam olacak da bize bakacak!
D) Şair (!- 1786),Türk şiirinde yeni ufuklar açmıştır.

Soru 16.Annem: ( ) Onca hazırlığımız var ( ) Bize biraz zaman tanıyın( )Yaz sonu olmaz mı( )”dedi.

Yukarıdaki boşluklara sırasıyla hangi noktalama işaretleri getirilmelidir?

A)(“)(.)(.)(?)
B) (:)(.)(,)(.)
C) (,)(:)(;)(.)
D)(“)(,)(,)(?)



Soru17. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde üç noktanın kullanımı yanlıştır?

A) Senin için: “ O …  adamın biridir. ” dedi.
B) Evde o gün kimler yoktu ki: komşular, kardeşimin okuldan arkadaşları, uzun süredir görmediğim akrabalarımız…
C) Hapis cezası alan tanıdıklarım arasında B… de vardı.
D) Sallanmaz o kalkışta ne mendil ne de bir kol…

Soru 18.Neyine güveniyordun? İstanbullu, okumuş bir gelin olmanın seni, acımasız törelerden uzak tutacağını mı sanıyordun… Çok yanılmıştın.

Yukarıda kullanılan noktalama işaretlerinden hangisi yanlış kullanılmıştır?

A) Soru işareti(?)
B) Virgül(,)
C) Üç nokta(…)
D) Nokta(.)

Soru19.Aşağıdaki cümlelerin hangisinde soru işaretinin kullanımı yanlıştır?

A) Yunus Emre(1240?-1320)


B) Mersin’den Ankara’ya beş (?) saatte gitmiş.
C) Hacı Bektaşı Veli(Doğum Yeri: ?)
D) Akşam oldu mu sürüler döner?

Soru 20.Aşağıdaki cümlelerin hangisinde ünlem işareti farklı bir görevde kullanılmıştır?

A) Genç adam tecrübeli(!) olduğunu söylüyor.
B) Hava ne kadar da sıcak!
C) O bir hanımefendiymiş(!),böyle yerlere gelemezmiş.
D) Yaptığından utanmış(!),sınıfa nasıl geleceğini düşünüyormuş.


...Yanıtlar…

1. A
2. D
3. B
4. A
5. A
6. D
7. C
8. C
9. D
10. A

11. D
12. C
13. D
14. D
15. D
16. A
17. D
18. C
19. D
20. B

 

 

 

Son Güncelleme: Cumartesi, 02 Ekim 2010 18:43
 

Yorum ekle

Yapılan Yorumlar

Facebook Grubumuza Katılın!

Site Bilgileri