İlköğretim Dersleri

Ortaöğretim Dersleri

Karma-Karışık

Site İstatistikleri

Toplam Üye:2239
Son Üyemiz:hamxwifdse
Son Ziyaretçi:gökmen
İçerik:6489
İçerik Okunma:6413017
Çekim Ekleri, İsim Çekim Ekleri, Durum Ekleri PDF Yazdır e-Posta
Administrator tarafından yazıldı.   
Pazartesi, 24 Mayıs 2010 00:00
Makale İçeriği
Çekim Ekleri, İsim Çekim Ekleri, Durum Ekleri
Sayfa 2
Tüm Sayfalar

ÇEKİM EKLERİ

Çekim ekleri; kelimelere işleklik kazandıran, kullanım alanı yapım eklerine göre daha kapsamlı, kullanım alanı geniş olan eklerdir. Çekim ekleri, kalıplaşanlar dışında, kelime türetmezler; kelimelerin iyeliğini, şahsını,zamanını,çokluğunu bildirir.

Çekim ekleri cümleden çıkarılırsa kelimeler arasındaki anlam ilgileri kopar ve yapı bozulur.

Yapım eklerinden sonra gelen çekim ekleri, aynı görevde olmamak şartıyla, üst üste eklenebilir.

Çekim ekleri, isim çekim ekleri ve fiil çekim ekleri olmak üzere ikiye ayrılır.

İsim Çekim Ekleri

İsimlerin durum, iyelik, çokluk, soru bakımlarından çekimini yapan eklere isim çekim ekleri denir.

Durum Ekleri

İsimlerle, isim ve filer arasında anlam ilgisi kuran eklere durum ekleri denir.

Türkçede durum ekleri şunlardır.

Belirtme durumu eki (-ı,-i,-u,-ü)

Cümlenin öğelerinden nesneye eklenen ve nesneyi belirli yaparak geçişli bir fiile bağlayan eke belirtme durumu eki denir. Nesne belirtme durumu ekini alırsa belirli nesne, almazsa belirsiz nesne olur. Fiile sorulan “neyi,kimi” sorularının cevabı belirli nesneyi; “ne,kim” sorularının cevabı ise belirsiz nesneyi gösterir.

Ali çayı içti. (Belirtme durumu eki kullanıldığı için belirtili nesne)

Ali Çay içti. ( Belirtme durumu eki kullanılmadığı için belirtisiz nesne)

Bu ek, birkaç örnekte kelime grubu kurar: yüzü aşkın.

Bulunma durumu eki (-da, -de, / -ta, -te )

Bu ek, hareketin ve oluşan mekanını, zaman içindeki yerini, miktarını, derecesini vb. gösterir. Ayrıca kalıplaşarak kelime grupları oluşturur.

Arabada, akılda, evde, yaşta, başta, anda; devede kulak, gözde insan, yükte hafif.

Çıkma durumu eki (-dan, -den, / -tan, -ten)

Bu ek; hareketin ve oluşun uzaklaştığını, ayrıldığını ifade eder;cümleye sebep ,sonuç, zaman bildirme, adın yapıldığı maddeyi bildirme, bir bütünü veya bütünün parçasını bildirme, yer ve yön gösterme, eş anlam ve karşıt anlam bildirme gibi farklı anlam ilgileri katar.

 

Ankara’dan, denizden, çocuktan, okuldan, gözünden , yalandan,; kulaktan dolma, gözden ırak, elliden fazla.

Eşitlik durumu eki (-ca, -ce / -ça, -çe)

Bu ek, kelimeler arasındaki eşitlik, benzerlik ve karşılaştırma ilgileri kurar; ayrıca bazı kelimelerde kalıplaşmıştır.

akıllıca (davranmak), kızgınca (bakmak), günlerce (çalışmak) , iyice (anlamak).

İlgi durumu eki (-ın, -in, -un, ün, / -nın, -nin, -nun, -nün)

Eklendiği isimle başka bir isim arasında “ona ait, onunla ilgili” anlamlarıyla ilgi kuran eke ilgi durumu eki denir. Ek, ünsüzle biten kelimelerden sonra –ın, ünlüyle biten kelimelerden sonra –nın şeklindedir.

İlgi durumu eki, eklendiği kelime ve ona bağlı kelimeyle belirtili isim tamlaması kurar, bundan dolayı, ilgi durumu ekine tamlayan eki de denilmektedir.

Yolun karşısı, evin çatısı, masanın üstü, Ali’nin kalemi.

Vasıta durumu eki (ile/ -la, -le)

Bu ek; birliktelik ifade eder; ayrıca kalıplaşarak kelime grubu oluşturur.

araçla, çiçekle,oyunla, kılıçla, ceketle, bardakla; ölümle dans, neşeyle dolu.

Yalın durum

İsmin hiçbir durum eki almamış halidir: balık, ekin, gelin, kemik, kuş, soluk.

Yönelme durumu (-a, -e )

Bu ek, ismi yönelme ve yaklaşma ilgisi ile fiile bağlar. Fiilin hareketi, yönelme durumu ekini almış olan isme doğrudur. Bu ek de kalıplaşarak kelime grubu oluşturur.

eve, kaleme,sana, şehre, kulağa hoş, büyüğe saygı.

İyelik Ekleri

İyelik ekleri, hangi şahsa, kime, neye ait olduğunu gösterir. Her şahıs için farklı iyelik eki vardır.

Birinci tekil şahıs        : -m

(benim) çocuğum, babam,evim.

İkinci tekil şahıs         : -n

(senin) çocuğun, baban,evin.

Üçüncü tekil kişi        : -ı,-i,-u,-ü / -sı,-si, -su, -sü

(onun) çocuğu,babası, evi.

Birinci çoğul kişi        : -mız, -miz, -muz, - müz

( bizim) çocuğumuz, babamız, evimiz.

 

İkinci çoğul kişi          : -nız, -niz, -nuz, -nüz

(sizin) çocuğunuz, babanız,eviniz.

Üçüncü çoğul kişi       : -ları, -leri

(onların) çocukları, babaları, evleri.

İyelik eki almış isim, kendisinden önce gelen bir başka isimle isim tamlaması kurar:

Çay bardağı ( belirtisiz isim tamlaması)

Ankara’nın ortası (belirli isim tamlaması)

Benim kitabım ( belirli isim tamlaması)

Çoğul Eki (-lar,-ler)

Çoğul eki, önüne sayı sıfatı veya çokluk bildiren bir kelime almış olan isimlerden sonra kullanılmaz; fakat kalıplaşmış bazı kullanımlarda, yer ve şahıs adlarında bu kuralın dışına çıkılmıştır.

Kırk Haramiler, Yedi Cüceler, Dört Silahşorlar, Beş Evler.

Çoğul eki, çokluk anlamı dışında şu alam özelliklerini de  taşır:

Seslenme                    : Ordular! Gençler! Arkadaşlar!

Topluluk,devlet,aile : teyzemler,Ayşeler,Osmanlılar,Almanlar,bizler.

Saygı, nezaket                        : Vali Beyler, Mustafa Kemaller.

Bilim alanında tür adı : sürüngenler, tırnaksılar.

Deyimleşmiş olarak    : iyi günler! İyi akşamlar.

Soru Eki (-mı, -mi, -mu, -mü)

Soru eki, kimlerin bütün çeşidi ve çekiminde, kendisinden önceki kelimelerden ayrı; kendisinden sonraki ekle bitişik yazılır. Ayrı yazım kuralı, bu ekin soru anlamı taşımadığı durumlarda  da geçerlidir.

Bahar geldi mi?

Akşam oldu mu yollar tenhalaşır, kent sesizleşir.

Yaz geldi mi, yollarda bir telaştır başlar.

Vurgusuz olan bu ek, tonlamaya bağlı olarak kelimeye soru dışında farklı anlamlar katar.

Şaşırma           : Sen de mi Brutus?

Rica                : Bir tane daha alabilir miyim?

Emir                : Lütfen susar mısınız?

 

 

 

Soru ekinin yeri, kiplere göre bazı değişiklikler gösterir.

  1. Görülen geçmiş zaman, şart,emir ve istek kiplerinde, soru eki şahıs ekinden sonra gelir.

verdim mi, versem mi, vereyim mi, vereler mi

  1. Duyulan geçmiş zaman, şimdiki zaman, gelecek zaman, geniş zaman ve gereklilik kiplerinde ise, kişi eklerinden önce gelir.

vermiş miydim, veriyor musun, verecek misin, verir misin, vermeli miyim.

Şahıs Ekleri

Ben     : -ım, -im, -um, -üm

(ben) öğretmenim, öğrenciyim.

Sen      : -sın, -sin, -sun, -sün

(sen) öğretmensin, öğrencisin.

O         : -dır, -dir, -dur, -dür/ -tır, -tir, -tur, -tür

(o) öğretmen(dir),öğrenci(dir).

Biz      : -ız, -iz, -uz, -üz

(biz) öğretmensiniz,öğrencisiniz.

Siz       : -sınız, -siniz, -sunuz, -sünüz

(siz) öğretmensiniz,öğrencisiniz.

Onlar   : -dırlar, -dirler,- durlar, -dürler / -tırlar, -tirler, -turlar, -türler

(onlar) öğretmen(dirler), öğrenci(dirler).

Fiili Çekim Ekleri

Fiili çekim ekleri, isimlerle filer arasında geçici anlam kurmak için kullanılan eklerdir. Fiil kök ve gövdelerine eklenerek fiilin anlamını kişi ve nesnelere bağlar. Şekil,zaman, kişi ve soru ekleri fiil çekimini sağlayan işletme ekleridir.

Fiile gelen şekil ve zaman ekleri, kip ekleri olarak da adlandırılır. Bu kip ekleri iki şekilde karşımıza çıkar:

  1. Bildirme kipleri.
  2. Tasarlama kipleri.

Bildirme kipleri, fiilin gösterdiği işin, yapıldığını, yada yapılacağını haber veren kiplerdir. Bunlar görülen geçmiş zaman, duyulan geçmiş zaman, şimdiki zaman , geniş zaman ve gelecek zaman kipleridir.

Tasarlama kipleri ise, fiilin gösterdiği işin henüz gerçekleşmediğini ama tasarlanmış olduğunu gösteren kiplerdir.

 

Bildirme Kipleri

Fiilin anlamındaki hareketi, oluşu ve kılışı, belli bir zamana bağlayan kiplerdir.

Görülen geçmiş zaman        : geldim,geldin,geldi, gel-dik, geldiniz, geldiler.

Duyulan geçmiş zaman        :gelmişim, gelmişsin, gelmiş, gelmişiz, gelmişsiniz,

gelmişler.

Şimdiki zaman                      : geliyorum, geliyorsun, geliyor, geliyoruz, geliyorsunuz,

geliyorlar.

Kesin şimdiki zaman            : gelmekteyim, gelmektesiniz, gelmekte, gelmekteyiz,

gelmektesiniz, gelmekteler.

Geniş zaman                         : gelirim,gelirsin, gelir, geliriz,gelirsiniz,gelirler.

Bildirme kiplerinin kullanımında, sık sık anlam kaymaları meydana gelir.

Örneğin; şimdiki zaman, geniş zaman ve gelecek zaman kiplerinin gelecek zamanı ifade etmek için kullanılmaları durumunda, aralarında anlam farkı ortaya çıkmaktadır.

Yarın gelirim. (= Büyük bir ihtimalle gelmeyeceğim.)

Yarın geliyorum. ( = Büyük bir ihtimalle geleceğim.)

Yarın geleceğim. (= Kesinlikle geleceğim)

Tasarlama Kipleri

Zaman kavramı taşımayan; bir dileği,isteği yada gerekliliği bildirilen bu kipler şunlardır:

Emir : geleyim, gel, gelsin,gelelim, gelin( iniz), gelsinler.

Gereklilik : gelmeliyim, gelmelisin, gelmeli,gelmeliyiz,gelmelisiniz, gelmeliler.

İstek : gelem,gelesin,gele, gelek, gelesiniz,geleler.

Şart : gelsem, gelsen,gelse,gelsek,gelsen,gelseler.

Bildirme kiplerinde olduğu gibi, tasarlama kiplerinde de anlam kaymaları meydana gelmektedir. Günümüz Türkçesinde, istek kipi hemen hemen kullanımdan düşmüştür ve emir kipi, istek anlamını ifade etmek için de kullanılmaktadır.

Biraz kitap okuyayım. (= 1. emir; 2. istek anlamında)

Biraz kitap oku. ( = 1. emir; 2.istek anlamında)

Biraz kitap okusun. ( =1.emir; 2. istek anlamında)

Biraz kitap okuyalım (= 1.emir, 2. istek anlamında)

Biraz kitap okuyun/okuyunuz. (= 1.emir;2.istek anlamında)

Biraz kitap okusunlar. (= 1.emir; 2.istek anlamında)

 

 

Birleşik Zaman Çekimleri

Türkçede birleşik zaman çekimi üç türlüdür:

  1. a) Hikaye : Bildirme ve tasarlama kipi ekinin üzerine –dı (-di, -du, -dü/ -tı, -ti, -tu, -tü) ekinin getirilmesiyle çekimi yapılır. Emir kipinin hikayesi yoktur.

okumuştun, okuduydun,okuyordun, okumaktaydın, okurdun, okuyacaktın, okumalıydın, okusaydın,okuyaydın.

  1. b) Rivayet : Bildirme ve tasarlama kipi ekinin üzerine –mış, (-miş, -muş, müş)ekinin getirilmesiyle çekimi yapılır. Emir ve görülen geçmiş zamanın rivayeti yoktur.

Okumuşsun, okuyormuşsun, okumaktaymışsın, okurmuşsun, okuyacakmışsın, okumalıymışsın, okusaymışsın, okuyaymışsın.

  1. c) Şart : Bildirme ve tasarlama kipi ekinin üzerine –sa (-se) ekinin getirilmesiyle çekimi yapılır. Şart, emir ve istek kipinin şartı yoktur.

Okumuşsan, okuduysan, okuyorsan, okumaktaysan, okursan, okuyacaksan, okumalıysan.

Türkiye Türkçesinde artık, şart anlamı tam olarak geniş zamanın şartı ile ifade edilmektedir.

Kurallara uyarsan, huzurlu yaşarsın.

Şahıs Ekleri

Türkiye Türkçesinde, çekimli fiillerdeki oluş ve kılışın kimin tarafından yapıldığını

Gösteren ekler, şahıs ekleridir.

Şahıs ekleri, çeşitleriyle birlikte şunlardır:

Ben     : 1.-m; 2. –ım, -im,-um,-üm; 3.-ayım, -eyim.

Sen      : 1.-n; 2.-sıbn,-sin, -sun, -sün.

O         : 1. –dır, -dir, -dur, -dür / -tır, -tir, -tur, -tür; 2. –sın, -sin, -sun, -sün.

Biz      : 1. –k; 2. –ız, -iz, -uz, -üz; 3. –alım, -elim.

Siz       : 1. –nız, -niz, -nuz, -nüz; 2. –sınız, -siniz, -sunuz, -sünüs; 3.-ın, -in, -un, -ün (-

ınız,-     iniz,-unuz, -ünüz)

Onlar   : 1. –lar, -ler; 2. –sınlar, -sinler, -sunlar, -sünler.

Sıfat Fiil Ekleri

Sıfat fiil ekleri, fiillerden geçici olarak sıfat yapan çekim eklerindedir. Bu eklerin bir kısmı kalıplaşma yoluyla kalıcı sıfat ve isimler de yapmıştır. Sıfat fiil ekleriyle oluşturulan sıfatlar, isim öğesinin kalkmasıyla adlaşıp üzerine ek alabilir.

Okuyacağımız kitabı gördün mü? = Okuyacağımızı gördün mü?

Seyrettiğim filmi beğendim. = Seyrettiğimi beğendim.

Sıfat fiil ekleri şunlardır: -acak, -an, -ar, -ası, -dı, -dık, -maz, -mış, -r.

-acak, -ecek

Fiilerden, gelecek zamanla ilgili geçici sıfatlar yapar.

Akacak kan , oturulacak mahalle.

Bu ek kalıcı isimlerde yapar.

açacak, içecek,yiyecek.

-an, -en

Fiilerden, şimdiki ve geniş zamanla ilgili geçici sıfatlar yapar.

Çakan şimşek, çalışan saat, koşan çocuk.

Bu ek, kalıcı isim yapmaya pek uygun olmasa da birkaç örneği vardır.

diken, doğan, sıçan

-ar, -er

Fiilerden, geniş zamanla ilgili geçici sıfatlar yapar.

akar yakıt, atar damar, döner kebap, yakar top.

Kalıcı isim haline gelmiş örnekleri vardır.

Biçer döğer, döner, gider.

-ası, -esi

İşlek değildir. Fiilerden, geniş ve gelecek zamanla ilgili geçici sıfatlar yapar.

öpülesi eller, yıkılası dünya.

-dı, -di, -du, -dü / -tı, -ti, -tu, -tü

Bu ek işlek değildir. Sıfat yapmaktan çok, birkaç kelimede kalıplaşmış ve onları isim yapmıştır.: gecekondu, imambayıldı,külbastı, oldu bitti,şıpsevdi

-dık, -dik, -duk, -dük / -tık, -tik, -tuk, -tük

Fiilerden, geçmiş, şimdiki ve geniş zamanla ilgili geçici sıfatlar yapar. Genellikler üzerine iyelik eki alırlar.

Düştüğüm çukur, topladığım çiçek, yıkadığım meyve; tanıdık adam.

Bu ek, kalıcı isim yapmaya pek uygun olmasa da birkaç örneği vardır.

Bildik,tanıdık.

 


 

-maz, -mez

Fiilerden, geniş zamanla ilgili, olumsuz anlamda geçici sıfatlar yapar.

Dayanılmaz acı, içilmez su, tükenmez kalem, unutulmaz tatil, yanmaz kumaş.

Bu ek, kalıcı isimler de yapar.

Aymaz(lık), hacıyatmaz, ölmez,sönmez, tükenmez.

-mış, -miş, -muş, -müş

Fiilerden, geçmiş zamanla ilgili geçici sıfatlar yapar.

Belirlenmiş tarih, geçmiş zaman, kurumuş ağaç, pişmiş yemek.

Bu ek, kalıcı isim yapmaya uygun değildir.:geçmiş.

-r

Fiilerden, geniş zamanla ilgili geçici sıfatlar yapar.

Bilirkişi, dayanılır acı, geçilir dere.

Zarf fiil ekleri

Zarf fiil ekleri, fiilerden geçici olarak zarf yapar. Bu ekler kalıplaşarak kalıcı hale gelmeye uygun değildir. Zarf fiil ekleri şunlardır: -a, -alı, -arak, -dığında, -dıkça, -ı, -ınca, -ıp , -ken, -madan.

-a, -e

Bu ek, günümüzde zarf görevinde, çift olarak kullanılmaktadır.

Bata çıka, döne döne,düşe kalka, güle güle.

Birleşik fiillerde de kullanılmaktadır: düşeyaz-, görebil-.

Birkaç kelimede kalıplaşmış, kalıcı isimler yapmıştır: diye, geçe, göre, kala, öte.

-alı

Fiilerden devamlılık, süreklilik, süreç ifade eden zarflar yapar.

Gideli, görüşmeyeli, uyuyalı, oturalıdan beri, gittin gideli.

-arak, -erek

Çok işlek bir ektir. Olumlu veya olumsuz bütün fiileri zarf yapabilir.

Atarak, dönmeyerek, giderek, görerek, içmeyerek, koşarak,oturarak.

Bu ekin, üzerine ek getirilip görerekten şeklinde kullanılması doğru değildir.

-dığında, -diğinde, -duğunda, -düğünde / -tığında, -tiğinde, -tuğunda, -tüğünde

Zaman içinde eder. Aynı anlamı ifade eden bir de –dığı zaman yapısı vardır.

Kaynağında (kaynadığı zaman) , konuştuğunda (konuştuğu zaman), sıyrıldığında (sıyrıldığı zaman), yağdığında (yağdığı zaman)

-dıkça, -dikçe, -dukça, -dükçe / -tıkça, -tikçe, -tukça, -tükçe

Zaman içinde süreç ifade eden bu ek hemen her fiilden sonra kullanılabilir.

Çalıştıkça, dinledikçe, yedikçe, yürüdükçe.

-ı, -i, -u, -ü

Bu ek tek başına kullanılmaz; günümüzde birleşik fiillerde görülmektedir.

alıver-, koşuver-.

-ınca, -ince, -unca, -ünce

Bu ek, zaman ve sebep ifade eder; -dığı zaman, -dığında yapıları ile bu zaman anlamı bakımından aynıdır. Çok işlektir.

Ayarlayınca , çalışmayınca, girince, yazınca, yırtınca.

-ıp, -ip, -up, -üp

İşlek bir ek olan – ıp, birbirini izleyen hareketlerden öncekinin tamlandığını ifade eder.

Devrilip, düşünmeyip, düşüp, yaralayıp.

-ken

İşlek bir ektir ve uyuma girmez. i- fiilini zarf yapar: iken

Diğer fiilere doğrudan eklenmez; arada –yor, -ar (-r), -maz, -acak, -mış eklerinden birini ister ve hepsinden de farklı anlam taşır.

- mışken : Fırsatı değerlendirme.

-yorken : Aynı anda.

-arken : Aynı anda.

-mazken : Süreç içinde olumsuzluk.

-acakken : Yerine.

İstanbul ‘a gitmişken Topkapı Sarayı’nı da görün.

Uyuyorken zil çaldı.

Anahtarı ararken elimdekileri yere düşürdüm.

Hiç kesilmezken, dün hiç akmadı.

Sinemaya gidecekken akşama kadar uyumuşlar.

-madan, -meden

Zarf fiil eklerinden –ıp ‘ın olumsuzudur. Çok işlektir.

Çevirmeden, göstermeden, kazımadan, yemeden

SORULAR

  1. 1. Aşağıdaki altı çizili sözcüklerden hangisi ötekilerden farklı bir ek almıştır.

  1. A) Masanın altına düşen kalemi alıp bana uzattı.
  2. B) Denizi görmeliydiniz, dalgalar çıldırmıştı sanki.
  3. C) Bütün sokağı adım adım dolaştım, bir bakkal bulamadım.

D) Çadırı kurmadan önce zemini biraz düzelttik.

  1. E) Ceketi buradaydı, ama kendisi etrafta görünmüyordu.(x)

 

 

 

 

 

  1. 2. Aşağıdaki atasözlerinin hangisinde hal (durum) ekine örnek gösterilmez?

  1. A) Kaz gelen yerden tavuk esirgenmez.
  2. B) Kedinin gözü sıçan deliğindedir.
  3. C) Katip, kalemini dişi ile açar.

D) Kız kocayınca, gayret dayıya düşer.

  1. E) Kibarın düşkünü beyaz giyer kış günü.(x)

 

  1. 3. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde ‘-de’ hal eki cümleye zaman anlamı katmıştır?

  1. A) Duvara eski devirlere ait süslemeler vardı.
  2. B) Bu dağ başında tek başıma bir saat bile kalamam ben.
  3. C) Deniz sahilinde boy boy balıkçı tekneleri duruyordu.

D) Havalar serinlediğinde kestaneleri toplamaya başlardık.(x)

  1. E) Alnında yaşlanmanın getirdiği kırışıklar oluşmaya başlamıştı.

 

  1. 4. Çekim eki almış her sıfat adlaşmıştır.

Aşağıdaki cümlelerin hangisindeki altı çizili sözcük bu kurala örnek gösterilebilir?

  1. A) Çocukça davranmaktan ne zaman vazgeçeceksin?
  2. B) Size bencilliğin bir hastalık olduğunu söylemiştim.
  3. C) Hastaneden taburcu olacakmış bu akşam.

D) Sigara dumanından rahatsız olduğu için dışarıya çıktı

  1. E) Gençler yaşamın zorluklarından pek haberdar değildir.(x)

 

 

  1. 5. Aşağıdaki altı çizili sözcüklerin hangisi ötekilerden farklı bir ek almıştır?

  1. A) Yaşlı adam, sağa sola bakmadan caddeye daldı
  2. B) Benim yüzümden kimseye zarar gelsin istemem.
  3. C) Bugün kaça kadar çalışacağımızı biliyor musunuz?

D) Olayların gidişinden artık sona yaklaştığımız anlaşılıyordu.

  1. E) Sizinle üçe on kala rıhtımda buluşalım.(x )

  1. 6. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde bir sözcük, birden çok çekim eki almıştır?

  1. A) Gürültüyü duyan dükkân sahibi kendini dışarı attı.
  2. B) Kovada bulunan suyu, tozlu yola döktü.
  3. C) Çeşmeden doldurduğu suyu yavaş yavaş içti.

D) Odaya giren sinekleri zorlukla çıkardı pencereden(x)

  1. E) Duydum ki dün akşam meydanda biri yaralanmış.

 

  1. 7. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde ‘den’ eki neden-sonuç ilgisi kurmuştur.

  1. A) Bizden sıkıldığın için mi eve gitmek istiyorsun?
  2. B) Yandaki daireden şarkılar, bağırtılar, kahkahalar geliyordu.
  3. C) Aniden bastıran yağmura hazırlıksız yakalanmıştık hepimiz.

D) O günden sonra sevgili kedimi bir daha hiç göremedim.

  1. E) Sel, köprüyü yıktığından, köylüler karşıya geçemiyordu.(x)

 

 

  1. 8. Aşağıdaki cümlelerin hangisindeki altı çizili sözcük bir varlığın neye yada kime ait olduğunu bildiren bir ek almıştır

  1. A) Bahçenin etrafı yüksek duvarlarla çevrilmişti.
  2. B) Ağaçların dallarına kuşlar yuva yapmış.
  3. C) İstersen beğendiğin bu kitap senin olsun.

D) Çatıların kiremitleri kardan görünmez olmuştu.

  1. E) Sözlerin herkesi derinden etkiledi anlaşılan.(x)

 

  1. 9. Aşağıdaki cümlelerin hangisindeki altı çizili sözcüğün aldığı ek diğerlerinden farklıdır.

  1. A) Gömleği pantolonuna pek uymamış bence.(x)
  2. B) Şapkayı çıkarıp koltuğunun altına koydu.
  3. C) Kravat askıdan alıp boynuna taktı.

D) Ceketi kendisi giydi, paltoyu bana verdi.

  1. E) Kazağı giymesine yardımcı olun çocuğun.

10. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde ‘e’’ hal eki cümleye amaç anlamı katmıştır.

  1. A) Biz buraya her yıl geliriz.
  2. B) Size çok önemli bir haberim var.
  3. C) Bu kitabı akşama bitirmeyi hedefledim.

D) Biz buraya yeni şeyler öğrenmeye geldik.(x)

  1. E) Şikâyet edeceğine bize yardımcı olsan daha iyi.

 

11. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde ‘-ler ‘’ eki cümleye abartma anlamı katmıştır.

  1. A) Bu kattaki odaların anahtarı sizde mi?
  2. B) Ne zamandır havalar yağışlı gidiyor.
  3. C) Dolaplar dolusu elbisesi vardı kadının.(x)

D) Bu akşam teyzemler bize gelecek

  1. E) Sizler bizim geleceğimizin teminatısınız.

 

12. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde –ce eki eklendiği sözcüğün anlamında bir küçültme yapmıştır?

  1. A) Onların bana pek dostça baktığını söyleyemem
  2. B) Bu zor sorunun da kolayca hakkından geldim
  3. C) Şişmanca bir adam simit satan çocuğa yaklaştı

D) Öğretmenimize sınıfça bir hediye aldık (x)

  1. E) Elindeki notu gizlice cebine koydu

13 .  –ca – ce ekini alan sözcüklerden hangisi, sözcük türü yönüyle ötekilerinden farklıdır?

  1. Evin bütün odalarını güzelce temizledi.

B)Misafirleri genişçe büroda ağırladılar. (X)

  1. Seda bu günlerde pek akıllıca davranmıyorsun
  2. Vazoyu kırdığı için usulca ortadan kayboldu.
  3. Elindeki paketi yavaşça ona uzattı

14 . Aşağıdaki cümlelerin hangisinde –de eki eklendiği sözcüğü sıfat yapmıştır,

  1. Sonunda onu da kızdırmayı başardın
  2. Eskinin en gözde yemeklerinden oluşan bir liste hazırlamış (x)
  3. Sözde sen sınavdan önce bizi biraz çalıştıracaktın
  4. Gecenin bu vaktinde dışarı çakılır mı ?
  5. Olayların bu şekilde gelişeceğini hiç tahmin etmemiştim.

15. Aşağıdaki cümlelerin hangisindeki, altı çizili sözcük çekim eki almamıştır?

 

  1. Bu yoldan gündüz geçseydik manzarayı da görme imkânımız olurdu.
  2. Albümdeki eski fotoğrafların görünce okul yıllarını hatırladım
  3. Bu akşam birkaç arkadaş ile sinemaya gideceğiz (X)
  4. Okul çıkışında bira masa tenisi oynamaya ne dersin?
  5. Cadde öyle kalabalıktı ki elimdeki poşetleri zorlukla taşıyordum

16. Aşağıdaki cümleleri n hangisinde hal eki, iyelik eki almış bir sözcüğe eklenmiştir?

  1. Bu günlerde sende garip bir hal var
  2. Bu saatte kim çalıyor bu kapıyı böyle?
  3. Müzik sesinden sabaha kadar uyuyamadım.(X)
  4. Ellerim tarlada çalışmaktan nasır tutmuştu
  5. Aşırı sıcaktan birçok kişi hastaneye kaldırıldı.

17. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde –den eki eklendiği sözcüğün anlamı değişmiştir?

 

  1. Pencereden oyun oynadığı sokağa baktı
  2. Sabahleyin sıcak olan hava birden bozdu (X)
  3. Makinenin gürültüsünden birbirimizi duyamıyorduk
  4. Parlak telden yapılmış ayakkabıları dikkati çekiyordu
  5. Bakışından bizi pek anlamadığı belliydi

18. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde hal eki almış bir sözcük yoktur.

  1. Öğrenciler, bu bayram gününde çok neşeliydi
  2. Akvaryum daki balıklara yem vermem gerekiyor
  3. Biraz sonra öğretmenler toplantıya girecek
  4. Kaymakam beyler, hala gelmedi mi  (X)
  5. Türkçe sorularını yarım saatte çözmelisiniz.

19. Aşağıdakilerin hangisinde –lar –ler çoğul eki cümleye farklı bir anlam katmıştır,

  1. Üst katta ki sınıflar tertemiz olmuştu
  2. Soruları çözmek çok zordur
  3. Yarın akşam teyzemlere gideceğiz (X)
  4. Sanatçı, bu akşam en güzel şarkılarını söyleyecek
  5. Dükkânın önündeki çiçekler çok güzel görünüyor

20. –mış –miş eki aşağıdaki cümlelerin hangisinde farklı işlevde kullanılmıştır?

  1. Çocuk, sarıya boyanmış kâğıtları görünce çok sevindi
  2. Bizim mahallede terk edilmiş bir ev vardı
  3. Mehmet, mektubuna aktarmış tüm duygu ve düşüncelerini (X)
  4. Yazarın hikâyesinde yaşanmış olaylar var
  5. İyi tasarlanmış bir proje duruyordu karşımda

 

ETKİNLİK

Öğrencilere kağıtlara yazılmış kelimeler verilir. Öğrenci bu kelimeleri çözümler. Ekleri doğru yerlerinden keser ve doğru kutuya atar. Bu etkinlikle öğrenci eğlenerek kelime çözümlemesini öğrenmiş olur.

KAYNAKÇA

EDİSKUN, Haydar. Türk Dilbilgisi, Remzi Kitap Evi, İstanbul, 1993.

ERGİN, Muharrem. Türk Dili II, Millî Eğitim Bakanlığı Yayın Evi, İstanbul, 1972.

BANGUOĞLU, Tahsin. Türkçenin Grameri, Türk Tarih Kurumu Basım Evi, Ankara, 1990.

AĞIRGÖL, Akif. Türk Dil Bilgisi, Serhat Yayıncılık, İstanbul, 1997.

DİZDAROĞLU, Hikmet. Tümce Bilgisi, Türk Dil Kurumu Yayınları, Ankara, 1976.

GENCAN, Tahir Nejat. Dilbilgisi, Lise 1,2,3, Kanaat Yayıncılık,İstanbul, 1991.

Son Güncelleme: Pazar, 03 Ekim 2010 20:40
 

Yorum ekle

Yapılan Yorumlar

Facebook Grubumuza Katılın!

Site Bilgileri