İlköğretim Dersleri

Ortaöğretim Dersleri

Karma-Karışık

Site İstatistikleri

Toplam Üye:2245
Son Üyemiz:Melissami
Son Ziyaretçi:gökmen
İçerik:6489
İçerik Okunma:6461119
Anlatım Bozuklukları, Gereksiz Sözcük Kullanılması, Sözcüğün Yanlış Yerde ve Yanlış Anlamda Kullanılması PDF Yazdır e-Posta
Administrator tarafından yazıldı.   
Çarşamba, 17 Mart 2010 23:00

ANLATIM BOZUKLUKLARI

Anlatım bozukluklarını genel olarak 12 küçük başlık altında inceleyebiliriz.

1)Gereksiz sözcük kullanılması

Bir cümlede gereksiz sözcük kullanılması anlatım bozukluğuna yol açar. Bir sözcüğün gereksiz olduğunu anlamak için ise o sözcüğü cümleden çıkarırız. Sözcüğü çıkardığımızda anlam bozulmuyorsa o sözcük gereksizdir.

 

Yıllarca karşılıklı mektuplaştılar.

 

Burada mektuplaşma yapılan bir iştir. Bundan dolayı karşılıklı kelimesi gereksiz kullanılmıştır.

 

Çocukları sağlıklı sıhhatli yetiştirmek için gayret göstermeliyiz.

 

Sağlıklı ve sıhhatli kelimeleri aynı manaya gelir. İki kelimeden biri gereksiz kullanılmıştır.

 

2)Sözcüğün yanlış yerde kullanılması

Sözcüğün yanlış yerde kullanılması anlatım bozukluğuna yol açar. İyi bir cümlede kelimelerin cümlenin anlamına ve akışına uygun yerde kullanılması gerekir.

 

Öğrenciler çok sınıfta kaldığı için sıkılmış.

 

Burada çok sözcüğü yanlış yerde kullanılmıştır. Çünkü öğrenciler birden fazla sınıfta kalmıyor, bir sınıfta uzun süreli yani çok kalıyor. Bundan dolayı çok sözcüğü sınıfta sözcüğünden önce değil de sonra gelmelidir.

 

3)Sözcüğün yanlış anlamda kullanılması

Anlamı karışan bazı sözcükler cümlede birbirinin yerine kullanılırsa anlatım bozukluğuna yol açar.

 

Bu ameliyatın başarısız olma şansı da var.

 

Bu cümlede şans yanlış anlamda kullanılmıştır. Çünkü şans, bir şeyin iyi olma durumu olduğunda kullanılır. Cümlede ise ameliyatın kötü neticelenebileceği durumundan bahsediliyor. Onun için burada şans kelimesi yerine olasılık, ihtimal kelimelerinden birinin kullanılması gerekir.

 

4)Anlamca çelişen sözcüklerin bulunması

 

İyi, güzel, doğru bir cümlede çelişkili ifadeler varsa o cümlede anlatım bozukluğu var demektir.

 

Aşağı yukarı tam 2 yıldır roman yazmıyordu yazar.

 

Bu cümlede aşağı yukarı kelime grubu yaklaşıklılık anlamındayken tam sözcüğü kesinlik ifade etmektedir. Aynı cümlede hem yaklaşıklılık hem kesinlik ifadesi bulunamayacağından iki ifadeden birini cümleden atmak durumundayız.

 

5)Deyimin yanlış kullanılması

 

Deyimleri cümlede yanlış anlamda kullanmak anlatım bozukluğuna yol açar.

 

Teftiş yapılacağını öğrenen çalışanların etekleri zil çalıyordu.

 

Etekleri zil çalmak deyimi çok sevinmek anlamında olduğundan cümlede yanlış anlamda kullanılmıştır. Bu deyimin etekleri tutuştu deyiminin kullanılması doğru olur.

 

6)Mantık hataları

Düşüncelerin sıralanmasındaki yanlışlık anlatım bozukluğuna yol açar.

 

O zamanlar bırakın mumu elektrik bile yoktu.

Cümlesinde mantık olarak önce elektrik sözcüğünün sonrada mum sözcüğünün gelmesi lazım gelir. Çünkü önce mum sonra da elektrik icat edilmiştir.

 

7)Tamlama yanlışlıkları

 

Sıfat ve isim tamlamalarının aynı tamlanana bağlı olması anlatım bozukluğun yol açar. Çünkü isim tamlamalarında tamlayan iyelik eki aldığı halde sıfat tamlamalarında tamlanan iyelik eki almaz. Bu durumda sıfat ve isim tamlamalarında ortak tamlanan kullanılmaz.

 

Ülkemizde kültürel ve sanat etkinlikleri yeterince ilgi çekmiyor.

 

Cümlesinde etkinlik sözcüğü hem kültürel hem de sanat sözcüklerinin tamlananı durumundadır. Ancak sanat etkinlikleri isim tamlamasıdır ve tamlanan iyelik eki almıştır. Kültürel kelimesi ise sıfat olabilecek bir sözcüktür ve kültürel etkinlikler şeklinde sıfat tamlaması yapar ve tamlanan da iyelik eki almaz. Dolayısıyla etkinlikler kelimesi ortak tamlanan olarak kullanılamaz. Cümlenin doğrusu ise şu şekildedir:

Ülkemizde kültürel etkinlikler ve sanat etkinlikleri yeterince ilgi çekmiyor.

 

8)Bağlaçlarla ilgili bozukluklar

 

Ne…ne bağlacının kullanıldığı cümlelerde yüklem olumlu olmalıdır. Ama, fakat, ancak , yalnız, lakin gibi bağlaçlar ise biri olumlu diğeri olumsuz iki cümleyi bağlar. Bu bağlaçlar bu kuralın dışında kullanıldığında anlatım bozukluğu oluşur.

 

Ali çok zekiydi ama saygılıydı.

 

Cümlesinde ama bağlacı kullanıldığına göre zekiydi yada saygılıydı kelimelerinden birinin olumsuzunun kullanılması gerekir.

 

Ali çok zekiydi ama saygısızdı.

 

9)Eklerin yanlış kullanılması

Eklerin eksik kullanılması, sözcükleri birbirine bağlayan eklerin yanlış kullanılması ve ayrı ayrı anlama gelen ek ve sözcüklerin bir arada kullanılması anlatım bozukluğuna yol açar.

 

Tek amacım sınavı kazanmamdır.

Cümlesindeki kazanmamdır kelimesindeki –m iyelik eki yanlış kullanılmıştır. Cümlenin doğrusu “Tek amacım sınavı kazanmaktır.” Şeklindedir.

 

10)Özne-Yüklem uyumsuzluğu

 

-Teklik çokluk uyumu: Özne birinci çoğul şahıslarından oluşuyorsa yüklem daima birinci çoğul şahıslara göre çekimlenir.

 

Bu soruyu ben ve sen çözeceğiz.

 

Özne ikinci çoğul şahıslardan oluşuyorsa yüklem ikinci çoğul şahsa göre çekimlenir.

 

Sen ve kardeşin burada ne yapıyordunuz.

Cümlede özne insan dışındaki varlık ya da kurumlardan oluşuyorsa, yüklem daima tekil olur. İnsanlar çoğul özne olduğunda ise yüklem tekil veya çoğul olabilir.

 

Çiçekler ne güzelde açmış

Çocuklar top oynuyor.

 

-Olumlu olumsuzluk uyumu: özne; kimse, hiçbiri, hiç kimse gibi kelimelerden oluşuyorsa yüklem olumsuz olmalıdır.

 

Kimse dışarı çıkmasın

 

Özne; hepsi, herkes gibi kelimelerden oluşuyorsa yüklem olumlu olmalıdır.

 

Herkes dışarı çıksın.

 

11)Öge eksiklikleri

 

Cümlede ögelerden birinin eksik olması, ögelerin yerinde kullanılmaması, ögelerin birbirine yanlış bağlanması anlatım bozukluğuna yol açar.

 

İlkokul öğretmenini görünce öğretmeninin ellerine sarıldı ellerini öptü

 

Futbolu seviyor futbola ilgi duyuyordu.

12)Noktalamadan kaynaklanan yanlışlıklar

 

Sıfatlarla adlaşmış sıfatlar birbirlerinden virgülle ayrılır.        Eğer virgül kaldırılırsa cümlenin anlamı değişir ve anlatım bozukluğu oluşur.

 

Genç(,) insanlarla yakın olmak istiyordu.

 

Cümlesinde anlam belirsizliği vardır. Eğer genç kelimesinden sonra virgül getirilirse bu karışıklık giderilir.

Sıfatlarla zamanlar da birbirinden virgülle ayrılırlar. Özellikle işaret sıfatı ve zamirinin karışması anlam belirsizliği doğurur.

 

O(,) güzel giysileri giymeyi severdi.

 

 

 

 

1. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde bir anlatım bozukluğu yoktur?

 

A)   Geçmişteki  hatıralarımıza  gülümseyerek baktığımız

anda büyümüşüz demektir.

B)   Açlık ne dost,ne akraba,ne insanlık ne de hak tanı-

maz.

C)   Ne hikmettir ,şu dünyaya gelen ağlar giden ağlar.

D)   Küllük, arka arkaya yaktığım sigara izmaritleriyle

dolmuştu.

E)   Akıllı adam,kendi aklını kullanır;daha akıllı adam

başkalarının da aklını kullanır.

 

 

 

 

 

 

2. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde bir anlatım bozukluğu vardır?

 

A)   Halkın bu dünyadan benim hiçbir şey alamadığımı

görebilmesi için elimi tabutun dışında bırakın.

B)   Eğer özgürce yaşamıyorsak,  ölümü karşılamamız

daha doğru olur.

C)   Bir gün ayrılacağımızı düşünebilseydik, birbirimize

daha iyi davranırdık.

D)   Voltaire, ölüm anında başında duran papaza: “

İçimde güzel bir yere göç ediyormuşum gibi bir his

var.”   dedi.

E)  Hangi işe elimi atsam yüzüme gözüme bulaştırıyorum.

 

3.Aşağıdaki cümlelerin hangisinde gereksiz sözcük kullanımından kaynaklanan bir anlatım bozukluğu vardır?

 

A)   Bugün öğleden sonraki yağan yağmur, insanları

işlerinden alıkoydu.

B)   İnsanoğlu şüphe içinde yaşamak için değil, sorup

öğrenmek için yaratılmıştır.

C)   Dalgın kafayla bir şeyler öğretmeye çalışmak, rüzgar-

lı havada ateş yakmaya benzer.

D)  Bugün bildiklerimizin dışında bir kelime bile öğren-

sek dünden farklı bir kişi oluruz.

E)   Senin bir gecede okuduğun kitabı, ben senelerce ya –

zabilmek için saçımı ağarttım.

 

 

4. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde bir anlatım bozukluğu yoktur?

 

A)   Asırlar önce yaşamış  büyük bilim adamlarıyla

tanışıp görüşme fırsatını sadece kitaplar verir.

B)   Kitap, seni öfkelendirmeyen, üzmeyen ve  öğüt veren

en yakın arkadaşındır.

C)   Cahil insanın susması gerekir,  zaten sussaydı cahil

olamazdı.

D)  Uçmasını bilmiyorsan uçurumun kenarında yuva

yapma.

E)  Bu öğrendiklerimiz de, bizim ne kadar cahil

olduğumuzu daha fazla ortaya çıkartıyor.

 

5. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde bir anlatım bozukluğu yoktur?

 

A)  İçtiği sigaranın dumanları gökyüzüne doğru

yukarılara yükseldi.

B)  Sincaptan ders alınmalıdır ;çünkü alt dala ulaşabilmek

için üst dalı hedef alır.

C)  Düşünceler, derinleştikçe üzüntüler artarlar.

D)  Ağabeyini  bulmak için bir aşağı bir yukarı çıkıyordu.

E)  Kendi bildiklerini başkalarına öğret, başkalarının

bildiklerini  de kendi bilgilerine ilave et.

 

 

6.     “Ay bir yandan sen bir yandan sar beni.”

 

Bu cümledeki anlatım bozukluğunun nedeni aşağıdakilerden hangisinde verilmiştir?

 

A) Mantık hatası

B) Özne eksikliği

C) Yüklem eksikliği

D) Gereksiz sözcük kullanımı

E) Tamlayan eksikliği

7. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde diğerlerinden farklı bir nedenden kaynaklanan anlatım bozukluğu vardır?

 

A)  Rüştü, iyi bir kaleci ;ancak fazla topla oynuyor.

B)  Eğer sütü çok dışarıda bırakırsanız, süt bozulur.

C)  Penceremden uçan kuş sürülerini izliyordum.

D)  Sanatçının eserini  yazdığı mekan uygunsa,   tabi ki

daha orijinal eserler yazacaktır.

E)  Günde on kez  telefon satan dükkana uğrardı.

 

8. “Geçtiğimiz  ay okulda yapılan toplantıya

katılamamıştım.”

 

Bu cümledeki anlatım bozukluğu aşağıdakilerin hangisinden kaynaklanmaktadır?

 

A)  Özne – yüklem uyuşmazlığı

B)  Gereksiz sözcük kullanımı

C)  Mantık hatası

D)  Çatı uyuşmazlığı

E)  Tümleç eksikliği

 

9.     I.  Bugün GAP projesine yeterince ödenek

ayrılmadığı için bu proje neredeyse durma

noktasına gelmiştir.

II.  Sınav giriş belgesi gelmeyenler ,ÖSYM

merkezine  başvursun.

III. Görevliler , ÖSS sınavının yapılacağı

okulların  önündeki satıcılara bağırmamalarını

söyledi.

IV.KPSS’ye  on beş binin üzerinde

yaklaşık on üç bin öğretmen adayı girdi.

V.  KKTC cumhuriyetine her alanda destek

olmalıyız,dedi.

 

Yukarıdaki cümlelerdeki anlatım bozukluğunun hangisi  farklı bir nedenden kaynaklanmaktadır?

 

A) I.           B)  II.            C) III.           D) IV.           E) V.


10. “Bir cümlede aynı ekleri alan kelimelerin peş peşe sıralanması  bir anlatım kusurudur.”

 

Aşağıdaki cümlelerin hangisinde bu açıklamaya örnek olabilecek bir anlatım kusuru vardır?

 

A)  Akıl kendine ait bir yerdedir ve orada cehennemi

cennete ya da cenneti cehenneme çevirebilir.

b)   İyi ya da kötü bir şey yoktur sadece düşünce onu öyle

yapar.

C)   Şu anki eğitim sistemimiz tek tip insan yetiştirmek –

tedir.

D)   Sokağa çıkıp biraz gezip arkadaşlarımla sohbet  edip

sonra eve gelip yattım.

E)   Yıllardır yaşadığım ve çok sevdiğim bu şehri ,Ada-

na’yı, bırakıp İstanbul’a  gideceğim.


11. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde bir anlatım bozukluğu yapılmıştır?

 

A)  Ehliyet alabilmeniz için lise öğretiminizi

tamamlamanız gerekir.

B)  Unutmayın, gelecek de bir gün gelecek.

C)  Yarın Siirt’ten  Batman’a gidiyorum.

D)  Kral da dilenci de aynı iştahla acıkır.

E)  Ülkeler kılıçla alınır; adaletle korunur.

12.  Aşağıdaki cümlelerin hangisinde yanlış yapılandırılmış bir sözcükten kaynaklanan anlatım bozuklu -ğu vardır?

 

A)  Affetmek ve unutmak iyi insanların intikamıdır.

B)  Yolsuzluk yapanlara gereken ceza verilmelidir.

C)  Uzun süredir bu mahallede kasapçılık yapan Levent

Efendi, dün vefat etti.

D)  Düşmanımın düşmanı benim dostumdur.

E)  Yazımını bilmediğiniz bir kelime olursa, İmla

Kılavuzu’na bakınız.


13. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde bir anlatım bozukluğu vardır?

 

A)   Kimi insanlar odaya girdiğinde aydınlatır, kimisi

çıktığında.

B)   İnsanlar, birçok kez ölümden kaçmak isterken ölüme

sürüklenmişlerdir.

C)   Bırakın hayat ilkbahar gibi, ölüm de dökülen sonba-

har yaprakları gibi olsun.

D)   Birçok insanın değeri hayattayken değil;ancak öldük-

ten sonra anlaşılır.

E)   Ayakta ölmek ,diz çöküp yaşamaktan daha iyidir.


14.   “Bu civarda bayan pantolon  satan bir dükkan yok

mu?”

 

Bu cümledeki anlatım bozukluğu aşağıdakilerin hangisinden kaynaklanmaktadır?

 

A)   Gereksiz sözcük kullanımı

B)   Anlamca çelişen sözcüklerin bir arada kullanılması.

C)   Özne eksikliği

D)   İyelik  eki eksikliği

E)   Çatı uyuşmazlığı


15.Aşağıdaki cümlelerin hangisinde “yaşamı boyunca” sözü gereksiz kullanılmıştır?

 

A)   Adamcağız, yaşamı boyunca çocuklarına iyi bir

gelecek  sağlamak için çalıştı durdu.

B)   Yaşamın boyunca bu vicdan azabını çekeceksin.

C)   Karısını ve çocuklarını öldüren adam yaşamı

boyunca  müebbet hapse mahkum oldu.

D)   Yaşamım boyunca bu yaptıklarını hatırlaya -

cağım.

E)   Çocuklarınızın yaşamı boyunca mutlu olmasını

istiyorsanız onlara iyi bir eğitim veriniz.


16. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde “geri” sözcüğü cümleden çıkartıldığında cümlenin anlamında  herhangi bir daralma ya da bozulma olmaz?

 

A)   Sendeki bütün kitapları geri alacağım.

B)   Fabrika işçileri geri işe alındı.

C)   Bende sana ait ne varsa hepsini sana geri iade

ediyorum.

D)   Eğer bir karar verdiyseniz, geri adım atmayın.

E)   Biraz daha geri gider misin?


17.  Aşağıdaki cümlelerin hangisinde bir anlatım bozukluğu yoktur?

 

A)   O mahur beste çalar Müşgan’la ben ağlaşırdım.

B)   Senin on yıl sonraki halini hatırladıkça üzülüyorum.

C)   Çocukları çok sevdiğini ve asla zarar  veremeyeceğini

söyledi.

D)  Ağabeyim ders çalışıyor, ben de bağlama çalıyordum.

E)   Sevmek, yalnızlığı göze alabilmektir çoğu zaman.


18. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde bir anlatım

bozukluğu yapılmıştır?

 

A)   Aşk dilekleri,yüksek katlara bir türlü ulaşmazmış.

B)   Her zamankinden çok farklı bir mektup okuyacaksın.

C)   Divan Edebiyatı, Arap ve özellikle İran edebiyatının

etkisiyle gelişmeye başlar.

D)   Çöplükten beslenenleri görünce bize anlatılan her

şeyi unutmak istedik.

E)   Türkler, İslamiyet’i kabul ettikten sonra , hayata

bakış açılarında önemli değişiklikler olmuştur.

 

 

 

CEVAP ANAHTARI:  1) E    2) E   3)  A    4) A    5) E

6) C   7)  D   8) C   9) D  10) D   11) A   12)  C   13)  A

14) D   15) C  16) C   17) E   18) E

 

Son Güncelleme: Pazartesi, 04 Ekim 2010 15:17
 

Yorum ekle

Yapılan Yorumlar

Facebook Grubumuza Katılın!

Site Bilgileri