İlköğretim Dersleri

Ortaöğretim Dersleri

Karma-Karışık

Site İstatistikleri

Toplam Üye:2176
Son Üyemiz:jinternalfrapou...
Son Ziyaretçi:gökmen
İçerik:6487
İçerik Okunma:5783995
Anlatım Bozukluğu PDF Yazdır e-Posta
Administrator tarafından yazıldı.   
Cumartesi, 24 Nisan 2010 00:00

Anlatım Bozukluğu

Dilin en önemli görevi insanlar arasındaki iletişimi sağlamaktır. Duygularımızı, düşüncelerimizi açık ve anlaşılır bir şekilde ifade etmemiz gerekir. Anlaşılmayan, açık olmayan, başka anlamlara gelen cümlelerde anlatım bozukluğu vardır. Günlük konuşmalarımızda bu affedilebilir ama yazılı anlatımda asla affedilmez. Anlatım bozukluğu öğe eksikliği, dilbilgisi yanlışlığı, anlam yanlışlığı olmak üzere üçe ayrılır.

 

Dilbilgisi yanlışlığı

  • Özne eksikliği
  • Yüklem eksikliği
  • Özne –yüklem uyuşmazlığı
  • Nesne eksikliği
  • Tümleç eksikliği
  • Tamlama yanlışları
  • Ekeylem yanlışları
  • Çatı uyuşmazlığı
  • Eylemsi yanlışları
  • Yardımcı eylem yanlışları
  • Bağlaç yanlışları

( Öğe eksikliği dilbilgisi yanlışlığı içerisinde yer almaktadır.)

 

Anlam yanlışları

  • Gereksiz sözcük kullanımı
  • Yanlış sözcük kullanımı
  • Sözcüğün yanlış yerde kullanılması
  • Anlamca çelişen sözcüklerin kullanılması
  • Deyim yanlışlığı
  • Mantık yanlışlığı
  • Anlam belirsizliği

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

SINIF ÖĞRETMENİM

Sınıf öğretmenimiz hepimizi çok severdi. Bütün öğrencilerinin fikir ve görüşlerini alırdı. Öğretmenimi hiç unutmuyorum fakat hala saygı duyuyorum. Onunla ilgili bir anımı anlatmak istiyorum. Birgün sınıfa bir kitap getirmişti. Kitabı açtı ve dalgın dalgın baktı. O gün kesinlikle öğretmenimizin canı çok sıkkındı herhalde. Okula gelmeden önce mi bir şey oldu sonra mı bilmiyorum. Kimse nedenini bilmiyor, nedenini soruyordu. Neyse ki zil çaldı ve bu gergin durumdan kurtulduk. Hepimiz kantine, öğretmenimiz ise öğretmenler odasına gitti. Öğretmenim hakkındaki düşüncelerim beni endişelendiriyordular. Günler geçiyor ama öğretmenimiz düzelmiyordu, hala dalgın ve mutsuzdu. Hepimiz kuşku etmeye başlamıştık. Öğretmenizle konuşmak istedik. Bazı arkadaşlarımız razı olmadı. Konuşmamız onun kalbini kırabilir hatta incitebilirdi. Özellikle ben çok ince düşünüyordum. Bu bana özel bir durumdu çünkü öğretmenimi çok seviyordum. Onun için oylama yaptık. Oylamayı 29 oya karşı 4 oyla kazandık. Öğretmenizle konuştuk ve onun durumunu anlaşıldı. Her şeyi anlattı bize. Birgün sınıfa getirip dalgın dalgın baktığı kitabın içinden bir mektup çıkardı ve mektubu okudu. Her şeyi anlamıştık. Öğretmenimizin arkadaşı çok kötü bir hastalığa tutulmuştu. Tedavisi için ise çok para gerektiriyordu. Ancak durumu pek iyi değildi. Hepimiz ailelerimizle konuştuk. Biraz para topladık fakat topladığımız para yeterli değildi. Onun için bir kampanya başlatmaya karar verdik. İlk önce okulda sonra şehirde daha sonra da ülke çapında duyurular yaptık. Kısa süre içinde işe yaramaya başlamıştı. Sevinçten eteklerimiz tutuşmuştu. Başarmıştık en sonunda. Genç adam kurtulmuştu. Öğretmenimizin artık yüzü gülüyordu.

 

1- Bütün öğrencilerin fikir ve görüşlerini alırdı.(gereksiz sözcük kullanımı)

Bütün öğrencilerin fikirlerini alırdı.

2- Öğretmenimi hiç unutmuyorum fakat hala saygı duyuyorum.( tümleç eksikliği, bağlaç yanlışlığı)   fakat yerine “ ve” kullanılmalı, haladan önce de “ona” tümleci yazılmalıydı.    Öğretmenimi hiç unutmuyorum ve ona hala saygı duyuyorum.

3- Kitabı açtı ve dalgın dalgın baktı.( tümleç eksikliği) “kitabı” ortak kullanılmış.

Kitabı açtı ve kitaba dalgın dalgın baktı.

4- O gün kesinlikle öğretmenimizin canı çok sıkkındı herhalde. ( anlamca çelişen sözcüklerin bir arada kullanılması)  “kesinlikle” ve “herhalde” birbiriyle çelişmektedir.

O gün kesinlikle öğretmenimizin canı çok sıkkındı.

5- Okula gelmeden öncemi bir şey oldu sonra mı bilmiyorum.  ( eylemsi yanlışlığı) “gelmeden” sözcüğü ortak kullanılmış

Okula gelmeden önce mi bir şey oldu geldikten sonra bilmiyorum.

6- Kimse nedenini bilmiyor, nedenini soruyordu. ( özne eksikliği) “kimse” iki cümle içinde ortak kullanılmış, ikinci cümleye herkes sözcüğü gelmeliydi.

Kimse nedenini bilmiyor, herkes nedenini soruyordu.

7- Hepimiz kantine, öğretmenimiz öğretmenler odasına gitti. ( yüklem eksikliği) “gitti” yüklemi iki cümle içinde ortak kullanılmış, birinci cümlenin sonuna gittik sözcüğü getirilmelidir.

Hepimiz kantine gittik, öğretmenimiz öğretmenler odasına gitti.

8- Öğretmenim hakkındaki düşüncelerim beni endişelendiriyordular. ( özne – yüklem uyuşmazlığı) insan dışındaki varlıklarda özne çoğul olsa bile yüklem tekil olmalıdır.

Öğretmenim hakkındaki düşüncelerim beni endişelendiriyordu.

9- Hepimiz kuşku etmeye başlamıştık. ( yardımcı eylem yanlışlığı) “kuşku etmek” yerine kuşkulanmak sözcüğü kullanılmalıdır.

Hepimiz kuşkulanmıştık.

10- Konuşmamız onun kalbini kırabilir hatta incitebilirdi. ( sıralama yanlışlığı, tümleç eksikliği) incinmek daha hafif olduğu için kalbini kırmaktan önce kullanılmalıydı ve ayrıca “incitebilirdi”den önce onu tümleci getirilmeliydi.

Konuşmamız onu incitebilir hatta onun kalbini kırabilirdi.

11- Bu bana özel bir durumdu.( yanlış sözcük kullanımı) “özel” yerine “özgü” sözcüğü kullanılmalıdır.

Bu bana özgü bir durumdu.

12-Oylamayı 29 oya karşı 4 oyla kazandık. (mantık yanlışlığı) 4 oya karşı 29 oyla olması gerekir.

Oylamayı 4 oya karşı 29 oyla kazandık.

13-Öğretmenimizle konuştuk ve onun durumunu anlaşıldı. ( çatı uyuşmazlığı) “konuştuk” etken, “anlaşıldı” edilgendir.

Öğretmenimizle konuştuk ve onun durumunu anladık.

14- Sevinçten eteklerimiz tutuşmuştu. ( deyim yanlışlığı) etekleri tutuşmak korku ve panik halinde söylenen bir deyimdir.

Sevinçten eteklerimiz zil çalmıştı.

 

KAYNAKÇA

 

www.turkceciler.com

www.edebiyatogretmeni.net

Atasözleri ve Deyimler Sözlüğü

Üniversiteye hazırlık kitapları

 

Anlatım Bozukluğu

Dilin en önemli görevi insanlar arasındaki iletişimi sağlamaktır. Duygularımızı, düşüncelerimizi açık ve anlaşılır bir şekilde ifade etmemiz gerekir. Anlaşılmayan, açık olmayan, başka anlamlara gelen cümlelerde anlatım bozukluğu vardır. Günlük konuşmalarımızda bu affedilebilir ama yazılı anlatımda asla affedilmez. Anlatım bozukluğu öğe eksikliği, dilbilgisi yanlışlığı, anlam yanlışlığı olmak üzere üçe ayrılır.

 

Dilbilgisi yanlışlığı

  • Özne eksikliği
  • Yüklem eksikliği
  • Özne –yüklem uyuşmazlığı
  • Nesne eksikliği
  • Tümleç eksikliği
  • Tamlama yanlışları
  • Ekeylem yanlışları
  • Çatı uyuşmazlığı
  • Eylemsi yanlışları
  • Yardımcı eylem yanlışları
  • Bağlaç yanlışları

( Öğe eksikliği dilbilgisi yanlışlığı içerisinde yer almaktadır.)

 

Anlam yanlışları

  • Gereksiz sözcük kullanımı
  • Yanlış sözcük kullanımı
  • Sözcüğün yanlış yerde kullanılması
  • Anlamca çelişen sözcüklerin kullanılması
  • Deyim yanlışlığı
  • Mantık yanlışlığı
  • Anlam belirsizliği

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Anlatım bozukluğu nasıl öğretilir?

 

 

 

Ders göstereceğimiz öğrenciler 6-8 sınıfları arası olacağı için anlatım bozukluğunu anlatmak kolay değildir. Anlatım bozukluğunu öğretmek için öğrencilere söz verebiliriz. Eğer anlatım bozukluğu varsa farklı öğrencilere söz vererek doğrunun bulunmasını sağlayabiliriz. Böylelikle öğrenciler etkili bir şekilde öğrenmiş olurlar ve unutmazlar. Özellikle “Genç yazara imrenerek baktı.” cümlesinde anlam belirsizliğinden kaynaklanan anlatım bozukluğu vardır. Genç yazar imrenerek mi baktı yoksa genç birisi yazara imrenerek baktı belli değildir. Buradaki anlam belirsizliğini gidermek için genç sözcüğünden sonra virgül kullanılması gerekir. Bunu öğrencilere kavratmak için slayt gösterisi yapılabilir. Cümlede iki anlam olduğu için slaytta da iki karakter vardır. Böylece iki karakter cümlenin anlamına göre bulunur. Bu şekilde anlam belirsizliğini göstermiş oluruz. Slayttan başka anlam belirsizliğini öğretmek için iki öğrenciyi tahtaya çıkararak aynı slaytta olduğu gibi anlam belirsizliğini göstermiş oluruz. Deyim yanlışlığından kaynaklanan anlatım bozukluğu da vardır. Öğrencilere deyimler ve atasözleri sözlüğünü kullandırarak anlatım bozukluğu yapmasını engelleyebiliriz. Bunun dışındaki anlatım bozuklukları dilbilgisi yanlışlarından kaynaklandığı için öğrencinin dilbilgisi kurallarını iyi öğrenmesi gerekir.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

SORULAR

 

 

 

  1. 1) Herkes sınıfta toplanmıştı, dışarı çıkmamıştı. Öğretmenin gelmesiyle ders başladı. Herkes konu hakkında fikir ve görüşlerini bildirdi. Herkes konu hakkında yanlış düşünüyordu. Böyle giderse öğretmenimiz bizi sınıfta bırakabilir hatta zayıf verebilirdi.

Yukarıdaki paragrafta hangi tür anlatım bozukluğu yapılmamıştır?

A) Aynı anlama gelen kelimelerin bir arada kullanılması

B) Anlam belirsizliği

C) Özne eksikliği

D) Sıralama yanlışlığı

 

  1. 2) Aşağıdaki cümlelerin hangisinde anlatım bozukluğu yapılmıştır?
    1. Avrupa Birliği konferansında devlet başkanları bir araya geldi.
    2. Hürriyet treni, Amasya’da halk tarafından büyük coşkuyla karşılandı.
    3. Çocuğu olmayan anneye iyi davranmamız lazım.
    4. Murat kardeşinden nakledilen ilikle kanserden kurtulmuştu.

 

  1. 3) Herkes çıkıp gitmişti hayatımdan. Kimse benimle gelmiyor, benden kaçıyordu. Çocukluğum hep böyle geçmişti. Alışmıştım artık yalnızlığa, dokunmuyordu artık yalnızlık bana.

Yukarıdaki metinde hangi cümlede anlatım bozukluğu yapılmıştır?

  1. Herkes çıkıp gitmişti hayatımdan.
  2. Kimse benimle gelmiyor, herkes benden kaçıyordu.
  3. Çocukluğum hep böyle geçmişti.
  4. Alışmıştım artık yalnızlığa, dokunmuyordu artık yalnızlık bana.

 

  1. 4) Aşağıdaki cümlelerin hangisinde dolaylı tümleç eksikliğinden kaynaklanan anlatım bozukluğu vardır?
    1. Kitabını açtı ve dalgın dalgın baktı.
    2. İçimdeki tüm bulutlar sensizliğe gürüldüyordu.
    3. Yağmurlu havalarda yalnız başına yürümekten çok hoşlanırdı.
    4. İzbe bir şehrin arnavut kaldırımlarında yürürken eski dosta rastladım.

 

  1. 5) Aşağıdakilerin hangisinde özne –yüklem uyuşmazlığından kaynaklanan anlatım bozukluğu yoktur?
    1. Köpekler durmadan havlıyorlardı.
    2. Kediler endişe ile miyavladılar.
    3. Bizimkiler yüksek sesten dolayı dışarı çıktılar.
    4. Arkadaşlarım futbol maçını izleye gitti.

 

 

 

 

 

 

  1. 6) (1) sınıf öğretmenimiz bizi çok severdi. (2)hepimizin fikirlerine saygı duyardı. (3) öğretmenimi hiç unutmuyorum fakat ona hala saygı duyuyorum. (4) onu o kadar çok seviyordum ki…

Kaç numaralı cümlede anlatım bozukluğu vardır?

A)1

B)2

C)3

D)4

 

 

7)   Aşağıdakilerin hangisinde anlatım bozukluğu vardır?

A) Oylamayı dört oya karşı yirmi beş oyla kazandık.

B) Hepimiz bu son olan olaylardan sonra kuşkulanmıştık.

C) Yaralarım hep senden yanadır.

D) Ben eve, onlar oyun oynamaya gittiler.

 

 

8)   Yazar beğenmediği kelimeleri çizip bunların yerine etkili kelimeler buluyordu.                  Hatasız bir roman oluşturmak için elinden geleni yapıyordu. Genç yazara imrenerek baktı. O da onun gibi olmak için çok çalışmalıydı. Önünde uzun yıllar vardı.

Yukarıdaki metinde hangi cümlede anlatım bozukluğu yapılmıştır?

  1. Yazar beğenmediği kelimeleri çizip bunların yerine etkili kelimeler buluyordu.
  2. Hatasız bir roman oluşturmak için elinden geleni yapıyordu.
  3. Genç yazara imrenerek baktı.
  4. O da onun gibi olmak için çok çalışmalıydı.

 

 

  1. 9) Kalbim titremeye başlamıştı onu ilk gördüğümde. Her şey değişmişti birden. Herhalde aşk diyorlar bunun adına. Hayatım sen gelmeden önce mi güzeldi yoksa sonra mı bilmiyorum. Seni ilk gördüğüm günün üzerinden aylar geçti. Ama hala o güzel gözlerin aklımda. Sana kavuşmak umuduyla yaşıyorum.

Yukarıda paragrafta hangi cümlede anlatım bozukluğu yapılmıştır?

  1. Kalbim titremeye başlamıştı onu ilk gördüğümde.
  2. Herhalde aşk diyorlar bunun adına.
  3. Hayatım sen gelmeden önce mi güzeldi yoksa sonra mı bilmiyorum.
  4. Seni ilk gördüğüm günün üzerinden aylar geçti.

 

10) Edirne’de yaklaşık tam on yıl öğretmenlik yaptı.

Hatalı solama ölüme hatta trafik kazalarına sebep olabilir.

Oraya gidersen kurtuluş savaşı ya da etnografya müzelerini gezmelisin.

Yukarıdaki cümlelerde hangi anlatım bozukluğu yapılmamıştır?

  1. Anlamca çelişen sözcüklerin kullanılması
  2. Sıralama yanlışlığı
  3. Aynı anlama gelen sözcüklerin kullanılması
  4. Bağlaç yanlışlığı

 

 

 

 

 

11) Gamsız çocuklarının ölümünden sonra mahalleye küsmüştü.

Dikili taşlar Mısırlılara göre kutsal; çünkü dikili taşlar güneş ışığını ilk

karşılayanlanlardandır.

Kudüs milattan önce 1000 yılında kurulmuştur ve 3000 yıllık bir serüveni vardır.

Sabah erkenden uyandığımda tatlı bir heyecan ve telaş sarmıştı beni.

Yukarıdaki cümlelerden hangisinde anlatım bozukluğu vardır?

  1. Gamsız çocuklarının ölümünden sonra mahalleye küsmüştü.
  2. Dikili taşlar mısırlılara göre kutsal; çünkü dikili taşlar ışığını ilk karşılayanlardandır.
  3. Kudüs milattan önce 1000 yılında kurulmuştur ve 3000 yıllık bir serüveni vardır.
  4. Sabah erkenden uyandığımda tatlı bir heyecan ve telaş sarmıştı beni.

 

 

12)  Aşağıdakilerden hangisinde anlatım bozukluğu vardır?

A)  Senin sayende sınavı kazanamadım.

B)   Annem öldüğünde yedi yaşındaydım.

C)   “Fotoğrafçılık hafıza kartı gibidir, baktığınız her yeri kayıt etmeniz gerekir.

D)   Seninle benim aramda kocaman bir fark var.

 

13)  Kardeşi doğunca, onun ayakkabısı dama atıldı.

Babam o kadar çok sinirlenmişti ki, adeta gözleri dönmüştü.

Günümüzde herkes ayağını yorganına göre uzatmalıdır.

Artık onunla hiç konuşmayacağım, adını bile anmayacağım.

Yukarıdaki cümlelerden hangisinde deyim yanlış kullanılmıştır?

  1. Kardeşi doğunca, onun ayakkabısı dama atıldı.
  2. Babam o kadar sinirlenmişti ki, adeta gözleri dönmüştü.
  3. Artık onunla hiç konuşmayacağım, adını bile anmayacağım.
  4. Günümüzde herkes ayağını yorganına göre uzatmalıdır.

 

14) "Bu çocuğun zeki ve yaramaz olmadığını herkes bilir." cümlesindeki anlatım bozukluğu aşağıdakilerin hangisiyle giderilebilir?
A) "ve" sözcüğü cümleden çıkarılarak.
B) "olmadığını" sözcüğü yerine "olduğu" getirilerek.
C) "ve" den önce "olduğunu" sözcüğü getirilerek.
D) "bilir" sözcüğü yerine "bilmeli" getirilerek.

15)    "Ofiste gürültünün ve kötü manzaralı dekorların karşısında dergi okumak oldukça zordu." cümlesindeki anlatım bozukluğunun nedeni aşağıdakilerden hangisidir?
A) Özne - yüklem uyuşmazlığı
B) Tamlama yanlışlığı
C) Tümleç eksikliği
D) Sözcüklerin yanlış yerde kullanılması

 

 

 

 

 

 

16)   Uzun zamandır, kendisine gelen pek çok kişinin derdine çare buluyor, bu gibi tehlikeli şeylerden uzak tutmanın yollarını arıyordu.
Bu cümledeki anlatım bozukluğu aşağıdakilerden hangisiyle giderilebilir?
A) "Uzun zamandır" söz grubu atılarak.
B) "çare buluyor" yerine "derman oluyor" getirerek.
C) İkinci cümleye uygun özne getirerek.
D) "buluyor" sözcüğünden sonra ""onları" sözcüğü getirerek.

 

17)   Aşağıdakilerin hangisinde birden fazla anlatım bozukluğu yapılmıştır?
A) Dün okulumuzu daha önceki Milli Eğitimden sorumlu bakan arkadaşlarıyla                               birlikte ziyarette bulundu.
B) Hepinizin burnu sürtülecek kurtuluş umudu olmayacak.
C) Aleyhimize dönen dolaplar entrikalar moralimizi kesinlikle bozmaz.
D) Sizinle aynı yaşta yaşıtınız olmayan insanlarla düşüp kalkmayın.

 

18)  "Bize söylediklerinizde tam bir tezatlık sanatı vardır." cümlesindeki anlatım bozukluğu aşağıdakilerden hangisiyle giderilebilir?
A) "Bize" sözcüğü "sizin bize" şeklinde değiştirilerek.
B) "Söylediklerinizde" sözcüğü söylediğiniz şeylerle" şeklinde değiştirilerek.
C) "tezatlık" kelimesi "tezat" şekline getirilerek.
D) Yan cümlenin yüklemi kaldırılarak "her zaman" söz grubu yüklemden önce getirilerek.

 

19) Aşağıdaki cümlelerden hangisinde nesne-yüklem uyumsuzluğu yoktur?
A) Her zaman bize geleceğini söyler ama hiçbir zaman gelmezdi.
B) Yerine git ve güzelce temizle.
C) Elinin kirini bize gösterdin, cebine bari sokma.
D) Onun yoluna çıkıp kesmeye kalkma.

 

20)  "Uzun uğraşlardan sonra aldığı bu zam onun rahatlamasına neden olmuştu." cümlesinde anlatım bozukluğunu oluşturan sözcüğü değiştirdikten sonra ortaya çıkan yeni anlatım bozukluğunun sebebi aşağıdakilerden hangisidir?
A) Tümleç eksikliği
B) Yan cümle yüklemi eksikliği
C) Ek yanlışlığı
D) Yanlış anlamda kullanılan sözcük

Son Güncelleme: Pazar, 03 Ekim 2010 20:47
 

Yorum ekle

Yapılan Yorumlar

Facebook Grubumuza Katılın!

Site Bilgileri