Tartışmacı Anlatım Biçimi

Bir karşı görüşü çürütmek, kendi görüşünün doğruluğunu kabul ettirmek için kulla­nılan anlatım biçimidir. Bu tür anlatımlarda sözde soru cümlelerine sık sık başvuru­lur. Karşıdakiyle konuşuyormuş havası verilmeye çalışılır. İnandırıcılığı güçlendir­mek için kanıtlama araçlarına başvurulur. Fıkra, sohbet, deneme, makale, eleştiri gibi öğretici metinler tartışmacı anlatım biçimine başvurulabilir. (Tanık gösterme, ör­nekleme, sayısal verilerden yararlanma - anketler, araştırmalar...)

8u anlatım biçiminin kullanıldığı genellikle ilk cümleden anlaşılır. Yazar, bir şey­leri beğenmediğini, yapılanları yetersiz bulduğunu okuyucuya sezdirir.

* Tarihi yalana çıkarmak istiyorsanız ...

* Eğitimde çocuğa söz hakkı vermezseniz...

* Ailenin önemini reddeden bir düşünceyle...

* Çoğu eleştirmenin sanatçıya yol göstermeye kalkması da niye?

* Akla karayı ayıramayacak kadar cahil miyiz ki?

* Tarih biliminden yararlanmayı ne zaman öğreneceğiz?

Örnek Soru:

Sanatçının içtenlikle yazması bir ölçüt müdür? Duygularını anlatma çabası sanatçı­nın eserini yaratırken geçirdiği yaşantılar olabilir. Buna üçüncü sınıf kabiliyetsiz bir sanatçıda da rastlıyoruz. O da aynı içtenlikle, heyecanla didinip çırpınarak duygu­larını anlatmaya çalışıyor. Büyük sanatçı ile sanatçı olmak sevdasındaki hevesli ya­zar arasında yaratma eylemi bakımından pek fark yok. O halde, sanatçının farkı na­sıl açığa çıkar?

Bu parçanın anlatımında aşağıdakilerden hangisine başvurulmuştur?

A) Öyküleme

B) Betimleme

C) Açıklama

D) Tartışma

E) Örnekleme

Cevap: D

Uygulama:

Reşat Nuri'nin Türk edebiyatındaki yeri elbette ki tartışılamaz. Buna, ben dâhil, hiç kimse itiraz edemez; ne var ki her şeyde aşırıya kaçtığımız gibi bunda da aşırıya kaçıyoruz. Reşat Nuri'nin bütün yapıtlarını, hatta elimizde bulunan en kısa notları­nı bile incelediğimizde, yirmi bin civarında sözcük kullandığını görüyoruz. Bu, elbet­te çok güzel bir hizmet; ama bir edebiyatçıyı zirveye oturtmaya yetmez ki. Araştır­malara göre dilimiz aslında çok zengin. Anadolu bir sözcükler, deyimler, atasözleri hazinesi. Reşat Nuri, bunların üçte birini bile kullanamamış yapıtlarında; dilimize pek bir şey kazandıramadığı gibi, var olanları da gösterememiştir. Ulu Önder, özet­le diyor ki: Dilimiz, dünyanın en zengin dillerinden biridir, yeter ki şuurla işlensin.

Aşağıdaki soruları, bu parçaya göre cevaplayınız.

1. Paragrafın yazarı, hangi düşünceye karşı çıkıyor?

2. Paragrafın yazarı, hangi düşünceleri ileri sürüyor?

3. Paragrafın yazarı, düşüncelerini inandırıcı kılmak için nasıl bir yola baş­vuruyor?

Tartışmacı anlatım biçimi, ÖSS'de "paragraf çözümü" olarak karşımıza daha çok çıkmaktadır:

* Yazar, aşağıdaki düşüncelerin hangisine karşı çıkmaktadır?

* Yazar, aşağıdaki düşüncelerin hangisinden yakınmaktadır?

* Yazarın beğenmediği ve karşı çıktığı düşünce, aşağıdakilerden hangisidir?

* Yazarın, söz konusu yapıtta eksik bulduğu, aşağıdakilerden hangisidir?

** Anlatım biçimlerine yönelik sorular, genellikle "öyküleme ve betimleme"yle ilgilidir.

Örnek Soru: (2000 - ÖSS)

Soğuk bir İstanbul sabahı... Gökyüzünde bulut kaynıyor; yağmur yağdı yağacak... Biz yola koyuluyoruz. Yarım saat sürecek yolculuğumuzu, Maltepe'nin bildik sokak­larından geçerek bir an önce bitirme telaşındayız. Sokaklar, işe yetişmek için koşu­şanlarla dolu. İnsanlar rayların üzerinden sağa, sola bakarak, hızlı adımlarla geçi­yor. Bir banliyö treni Gebze yönüne doğru gürültüyle yol alıyor.

Bu parçanın anlatımında, aşağıdakilerden hangilerine başvurulmuştur?

A) Öyküleme - betimleme

B) Açıklama - betimleme

C) Karşılaştırma - öyküleme

D) Tanımlama - açıklama

E) Karşılaştırma - tanımlama

Cevap: A

Örnek Soru: (1994 - ÖYS)

Yirmi yaşından fazla göstermeyen genç, çadırın önünde yan yatırılmış el arabası­nın üstüne oturmuş saz çalıyordu. Fenerin aydınlattığı alnı, ter damlalarıyla kaplıy­dı. Sazının sapı, şaşırtıcı bir süratle aşağı yukarı kayan parmaklarının altında bir canlı gibi titriyordu. Tellere vuran sağ eli, küçük fakat kendinden emin hareketler ya­pıyordu. Gencin eli, sazın gövdesine yaklaştıkça insan, saz ile el arasında gizli fa­kat çok anlamlı bir konuşma olduğunu sanıyordu.

Bu parçanın anlatımında aşağıdakilerden hangisi ağır basmaktadır?

A) Betimleme

B) Tartışma

C) Açıklama

D) Öyküleme

E) Karşılaştırma

Cevap: D

Örnek Soru: (1993 - ÖYS)

Adalarda oturanlar, akşamüzeri iskeleye çıkıp gelenleri karşılar, gidenleri uğurlar­lar; gençler arkadaşlarıyla buluşur; yaşlılar çay bahçelerinde, aralarında söyleşirler. Saat dokuza gelince, herkes evine dönmüş, sofraya oturmuş olur. Adalara gezme­ye gelen birkaç kişi dışında kimseleri göremezsiniz ortalıkta.

Bu parçanın anlatımında aşağıdakilerden hangisine başvurulmuştur?

A) Öyküleme

B) Tanımlama

C) Tartışma

D) Açıklama

E) Karşılaştırma

Cevap: A

Uygulama:

Tartışmacı anlatım hangi edebi türlerde ağırlıklı olur? Belirtiniz.