6. DİL VE EDEBİYAT

Karahanlı Devleti’nde resmi dil Türkçe idi. Resmi yazılar Uygur alfabesi ile yazılıyordu. Karahanlı Devleti’nin bu milli kimliği sayesinde bu dönemde Türk kültürü oldukça gelişmiş ve Türk kültürü açısından çok önemli olan  birçok eser yazılmıştır. Gaznelilerde ve Büyük Selçuklu Devleti’nde ise durum biraz daha farklı idi.  Bu devletlerde bilim dili Arapça idi. Resmi dil olarak ta Farsça kullanılıyordu. Halk ise Türkçe konuşuyordu . Bu dönemlerde Türk kültür tarihi için önem taşıyan belli başlı eserler şunlardır.

Moğollar kültür ve medeniyet alanında Türklerden önemli ölçüde etkilenmişlerdir. Bu dönemde  Çağatay lehçesi bütün Orta Asya da etkinliğini arttırmıştı. Timur Devleti döneminin en ünlü yazar ve şairi “Ali Şir Nevai”dir.  Ali Şir Nevai , Türkçe’nin Farsça dan üstün bir dil olduğunu göstermek amacı ile “Muhakemat el  Lugateyn “ adlı bir eser yazmıştır. Babür Şah’ta Çağatay lehçesi ile  şiirler yazmıştır.  Özbek Hanlıklarından Hive Han’ı  “Ebu’l  Gazi  Bahadır Han”ın yazmış olduğu “Secere-i Türki “ ve “ Secere-i terakkime “dönemin ünlü diğer eserleridir.

7. BİLİM

Karahanlılar döneminde  Türkistan’da bulunan  Semerkant,  Buhara, Kaşgar gibi şehirler öenmli bilim ve  sanat merkezleri olmuştu. Büyük Selçuklu Devleti döneminde açılan Nizamül- Mülk medreseleri de İslam medeniyetinde büyük öneme sahiptir.

Türk- İslam Devletlerinde yetişen  önemli  bilim adamlarından bazıları  şunlardır;

a.Farabi- Felsefe                       c. İbn-i Sina –Tıp                   e. Uluğ Bey- Astronomi

b. Biruni – Matematik                d. Barani- Trigonometri          f. Ali  Kuşcu- Astronomi

8. SANAT

Türk –İslam  Devletlerinde gelişen başlıca sanat dalları, çinicilik, minyatür, tezhip, ebru,süsleme,hat,oymacılık, kakmacılık ve mimaridir.

TÜRK DÜNYASI- II

(  XIII. – XIX. YÜZYIL)

1. MOĞOLLAR

Orta Asya ‘nın  doğusunda Türklerle komşu olarak yaşayan  Moğollar, Türklerden ayrı bir millettir. Ancak aynı coğrafyada yaşamaları gereği  aralarında uzun dönem siyasi, ticari, kültürel ilişkiler olmuştur. Bu ilişkiler sonucunda Türkler ve Moğollar birbirlerinin kültürlerini etkilemiş ve benzer noktalar oluşmuştur. Moğollar ,Türkler gibi birçok devletin kuruluşuna imza atan, teşkilatçı bir yapıya sahip değildi. Moğollar tarih sahnesine ilk defa asıl adı Temuçin olan Cengizhan döneminde ortaya çıkmıştır.  Kısa sürede çok geniş sınırlara ulaşan bu devlet Cengizhan’ın ölümü ile dört ayrı parçaya ayrılmıştır. Bunlar:

A. ALTINORDU-ALTINORDA DEVLETİ :

Cengizhan’ın torunu Batuhan tarafından  Karadeniz’in kuzeyinde kurulmuştur.  Başkenti Saray şehri olan bu devletin sınırları Aral Gölünden Macaristan içlerine kadar uzanıyordu. Bu devlet Berkehan zamanında İslamiyeti kabul etmiş ve zamanla Türkleşmiştir.

NOT 1: İslamiyeti kabul eden Moğollar zamanla Türkleşme özelliği gösterirken ,İslam dinine girmeyen Moğollar kendi milli özelliklerini korumuşlardır. Müslüman olan  Moğollar yoğun  Müslüman –Türk nüfusu içerisinde zamanla erimişlerdir.

NOT 2: Moğolların kurmuş oldukları devletler tek başına Moğol karakteristiği oluşturmamakta ,bu devletler üzerinde Türk etkisi de gözükmektedir. Moğol Devletlerinde Türk etkisinin bulunmasında , bu devletler içerisindeki yoğun Türk nüfusunun  yanında, Moğollara göre daha gelişmiş olan Türk Devlet geleneği ve Türk kültürünün de büyük etkisi vardır.

Altınordu Devleti Toktamış Han zamanında Timur Devleti ile savaşmış ve Timur Altınordu Devleti ni yenmiştir. Timur’la yapılan bu savaş ülkeyi zor durumda bırakmış ve parçalanma sürecine girmiştir. Altınordu Devleti parçalanınca ortaya  değişik isimlerde hanlıklar ortaya çıktı. Ancak tek başlarına güçlü birer devlet olamayan bu hanlıklar birer birer Ruslar tarafından ortadan kaldırıldı ve Karadenizin kuzeyinde Rus egemenliği başladı.

NOT 3:  Timur’un Altınordu  Devleti’ni yenmesi Türk tarihi açısında büyük önem taşır. Bu savaşla gücünü kaybeden Altınordu Devleti parçalanmış bu durum en çok Rusların işine yaramıştır. Yani Timur  Rusların güçlenmesi ve Türk dünyasının başına bela olması sürecini başlatmış oldu. Bilindiği gibi Timur bir başka Türk Devleti olan Osmanlı Devleti ile de savaşmış ve bu devleti de yenerek, Türklerin Avrupa da ilerlemesini geçici olarak durdurmuştur. Ancak bütün bu ibareler Timur’un Türk dünyasına düşman olduğu  gibi bir kanıya varılmasını için yeterli değildir.

Altınordu Devleti’nin parçalanması ile ortaya çıkan hanlıklar şunlardır.

a. Kırım Hanlığı            b. Kazan Hanlığı           c.Kasım Hanlığı                        d. Ejderhan Hanlığı                       e. Küçüm Hanlığı  f.Nogay Hanlığı

B. İLHANLILAR

Bu devlet Cengizhan’ın torunu Hulagu  han tarafından İran ‘da kuruldu.Daha sonra Azerbaycan’ı ve Irak’ı ele geçirerek sınırlarını genişlettiler. Abbasi Devletine son verdiler. Ancak Memlukler  İlhanlıları iki kez mağlup etmeyi başardı. İlhanlılar Gazan Mahmut Han zamanında İslamiyeti kabul ettiler. İslam dinine giren İlhanlılar zamanla Türkleşmeye başladılar.  XIV. Yüzyılda yıkılan bu devlet üzerinde Celayirler Devleti kuruldu.

C. ÇAĞATAYLILAR

Cengizhan’ın oğlu Çağatay Han tarafından kuruldu. Kısa sürede orta Asya nın büyük bölümünü ele geçirdiler. İslamiyeti kabul eden Çağataylılar da hızla Türkleştiler. Çağatay Türkçesi , Moğolca’nın yerini aldı. Çağatay devletinde emirlik yapan Timur ,bu devletin zayıf durumunda yararlanarak  kısa sürede Çağatay Devleti’nin yönetimini ele geçirdi. Çağatay devleti Timur Devleti haline dönüştü.

D. KUBİLAY HANLIĞI

Cengizhan’ın ölümünden sonra  Çin bölgesinde kurulmuştur.  Ancak Çin nüfusunun yoğunluğu onların sonunu hazırlamış ve bu devlet zamanla Çinlileşmiştir.

2. TİMUR DEVLETİ

Çağatay Hanlığı yönetimini ele geçiren Timur ,kendi adına devleti yeniden kurdu. Ancak kendisi Cengizhan soyundan gelmediği için Çağatay Hanları soyundan gelen kişilerin hakan  yaptı. Ancak esas güç yine de Timur’un elindeydi.

NOT : Türk Devlet geleneğine göre devletin başına geçecek kişi kesinlikle hükümdar ailesi soyundan gelmelidir. Aksi halde halk tarafından yöneticiliği kabul görmez, itaat edilmezdi. Bu gelenek Timur’un yukarıda bahsi geçtiği gibi davranmasında rol oynamıştır.

Timur kısa sürede devletin sınırlarını genişletti. İran,Irak, Doğu Anadolu ele geçirildi. Timur Devleti nin güçlenmesi ve batıya doğru genişlemesi, Anadolu da kurulmuş olan Osmanlı Devleti ile hakimiyet mücadelesine yol açtı . İki Türk Devleti karşı karşıya geldi .1402 yılında yapılan Ankara savaşını  Timur kazandı.  Bu savaş ile Osmanlı Devleti geçici olarak durakladı. Fetret devrine girdi.   Timur’un ölümü ile devlet çocukları arasında paylaşıldı. Timur oğullarından ŞAHRUH devletin büyük bölümünde hakimiyeti ele geçirdi. Uluğ Bey ve Hüseyin Baykara döneminde Timur Devleti gücünü  kaybederek yaşamaya devam etti.  Hüseyin Baykara’nın ölümü ile Timur devleti  Özbekler, Akkoyunlar ve Karakoyunlar tarafından yıkıldı.

3. ŞEYBANİLER

Altınordu Devleti’nin kurucusu Batuhan’ın kardeşi Şeyban’ın soyundan gelen ve daha sonra  Özbek  adını alacak olan Türkler tarafından 13-14 yüzyılda  Orta Asya ‘da kurulmuş bir devlettir.

4. SAFEVİLER

Akkoyunlu Devleti ni yıkarak Tebriz şehrini ele geçiren Şah İsmail İran da Safevi Devletini kurdu. Kısa sürede devletin sınırlarını genişleten Şah İsmail Doğu  Anadolu üzerinde hakimiyet kurmak isteyince Osmanlı Devleti ile arası açılmış ve iki devlet karşı karşıya gelmiştir. 1514 yılında iki  devlet arasında yapılan Çaldıran  savaşını Osmanlı Devleti kazandı . 1639 yılında iki ülke arasında yapılan Kasr-ı şirin Antlaşmasından sonra  iki devlet arasında ciddi bir savaş olmadı. Safevi Devleti 18. yüzyılda sona erdi.

NOT: Safevi Devleti İran coğrafyasında kurulmasından dolayı Fars kimliği etkisi altında kalmıştır. Özellikle Şii mezhebini benimsemeleri ,Sünni İslam anlayışındaki Osmanlı Devleti ile Şii Safevi Devleti ni karşı karşıya getirmiştir.

NOT 2 : İran 20 yüzyılın başlarına kadar Türk soyundan gelen hanedanlar tarafından yönetilmiştir. Bugünde İran nüfusunun yaklaşık %40 ı nı Türkler oluşturmaktadır. İran Türkleri Türk dünyası içinde önemli bir konuma sahiptir.

5. BABÜRLER

Timur hanedanı soyundan gelen Babür tarafından , bugünkü Afganistan,Pakistan ve Hindistan coğrafyasında kurulan bir devlettir.Bu devlet en güçlü dönemini Şah Cihan zamanında yaşamıştır. Babür Devleti 17 ,yüzyıla kadar devam etti. 1858 yılında Hindistan da egemenlik kuran İngilizler Babür Devletine son verdi.

NOT 1: Babür Devleti onaltı büyük Türk Devleti arasına girmektedir.

NOT 2: Babür Şah aynı zamanda edebi yönü ile de tanınan bir devlet adamıdır.Babürname adlı  Türkçe yazılmış bir eseri mevcuttur.

6. ÖZBEK HANLIKLARI

Orta Asya yaşayan Özbek Türkleri XV: yüzyılda  Harzem bölgesinde güçlü bir devlet kurmuşlardı. Ancak bu devlet zayıflayınca üç ayrı hanlığa ayrılmıştır. Bunlar:

a. Hive Hanlığ              b. Buhara Hanlığı         c. Hokand Hanlığı

7. KAZAKLAR

Özbekler ve Kırgızların karışımdan oluşan Kazak Türkleri üç cüz  ( yüz ) olarak ayrılmışlardı.

Bunlar;  a. Ulu cüz       b. Orta cüz       c. Küçük cüz

Her üç  Kazak cüzüde ayrı ayrı devletler kurmuşlardı. Ancak Ruslar Orta Asya ya yayılınca üç Kazak cüzünüde kendi egemenliklerine bağladılar. Kazaklar 1991 yılında Sovyetler Birliği ‘nin yıkılması ile bağımsızlıklarına kavuştular. Kazakistan Orta Asya Türk Cumhuriyetleri içerisinde en geniş sınırlara sahip olan Cumhuriyettir.

8. KIRGIZLAR

En eski Türk boylarından biri olan Kırgızlar da  önce Moğol, daha sonra Kalmuk ve 19. yüzyılda da Rusların egemenliği altına girdiler. 1991 yılında Sovyetler Birliği ‘nin yıkılması ile bağımsızlıklarına kavuştular. Ülkemize en uzak ve  toprakları en küçük Türk  Cumhuriyetidir.

NOT: Manas Destanı Kırgız Türklerine ait dünyaca ünlü  bir destandır.

9. TÜRKMENLER ( OĞUZLAR )

Başlangıçta Moğollar ve Timur Devleti nin egemenliğinde yaşayan Türkmenler 1860-1884 yılları arasında bağımsız bir Türk Devleti olarak varlığını sürdürdü. Ancak bu durum fazla uzun sürmedi. Bütün Türk Dünyasını işgal eden Ruslar Türkmenleri de kendi egemenliğine bağladı. Diğer Türk Cumhuriyetleri gibi 1991 yılında Sovyetler Birliği ‘nin yıkılması ile bağımsızlığını kazandı.

NOT: Türkiye Türkleri ve Türkmenistan Türkleri aynı kökenden yani Oğuz Türklerinden gelmektedir.

10 .DOĞU TÜRKİSTAN

Çağatay Devleti nin sınırları içerisinde yer alan Doğu Türkistan bölgesi , XVII. Yüzyılda Kaşgar, Yarkent ve Aksu gibi küçük hanlıklara ayrıldı.  Bu durumu fırsat bilen Çinliler, Doğu Türkistan bölgesini işgal etmeye başladılar.. 1877 yılında da Doğu Türkistan Çin egemenliği altına girdi. Bölge de yaşayan Türkler sık sık ayaklansa da  bağımsızlıklarını kazanamadılar.

NOT 1 : Doğu Türkistan günümüzde de Çin işgali altındadır.

NOT 2. Doğu Türkistan da  çoğunlukla Uygur Türkleri yaşamaktadır.

11. AZERBAYCAN HANLIKLARI

Azerbaycan bölgesi  X. Yüzyılda Büyük Selçuklu Devleti nin egemenliğine girdi.Daha sonra bu bölgeye , Harzemşahlar, Moğollar, İlhanlılar, Timur Devleti, Karakoyunlar, Akkoyunlar, Safeviler ve Osmanlı Devleti hakim oldu. Ancak Ruslar ve İranlılar birlikte hareket ederek  Azerbaycan’ daki  osmanlı egemenliğine son verdiler. Daha sonrada Azerbaycan kuzey ve güney olmak üzere ikiye ayrıldı. (1828 Türkmençay Antlaşması ile İran ve Rusya Azerbaycan’ı paylaştılar )  Kuzey Azerbaycan’a Ruslar, güney Azerbaycan ‘a  İran hakim oldu. 1991 yılında diğer Türk Cumhuriyetleri gibi Azerbaycan da bağımsızlığını kazandı.

NOT 1 :  Güney Azerbaycan günümüzde İran işgali altında olup bağımsızlığını kazanamamıştır. İran’da çok sayıda Türk yaşadığı daha öncede belirtilmişti.

NOT 2: Azerbaycan Türkiye’ye en yakın Türk Cumhuriyetidir. Azerbaycan Türkiye için çok büyük bir öneme sahiptir.  Türkiye- Azerbaycan yakınlaşması kaçınılmazdır ve zaruridir. Ancak Rusya-iran-Ermenistan  üçlüsü Türkiye –Azerbaycan yakınlaşmasından rahatsız olmaktadırlar.

TÜRKİYE TARİHİ (IX. – XIV. YÜZYIL )

1.Anadolu’ya Türk Akınları :  Çok eski çağlardan bu yana  çeşitli Türk boyları zaman zaman Anadolu’ya akınlar yapmışlardı.  Ancak Anadolu’ya ciddi manada ve yerleşmek amacı ile yapılan Türk Akınları Büyük selçuklu Devleti döneminde başlamıştır. 1015 yılında Çağrı Bey zamanında başlayan Anadolu ‘ya Türk akınları şiddetlenerek artmıştır. Tuğrul Bey döneminde Anadolu ‘nun fethi ile görevlendirilen  “ Kutalmış “ ve “ İbrahim Yinal “ zamanında  Bizans ile ilk savaş yapılmış ve bu savaş Türk ordusu tarafından kazanılmıştır. ( Pasinler Savaşı-1408 – İlk  Bizans –Türk Savaşı)

Sultan Alparslan döneminde de Türk akınları daha da şiddetlenerek artmıştır. Sultan Alparslan döneminde Türk tarihi açısından büyük önem taşıyan  Malazgirt Meydan Savaşı yapılmıştır.  1071 yılında Bizans Devleti ile yapılan Malazgirt Savaşı nın kazanılması ile  Anadolu’nun kapıları ( Bak oğlum, bu ahır kapısı dil ona göre!! ) Türklere açılmıştır. Sultan Alparslan Malazgirt Savaşını kazandıktan sonra  Anadolu ‘nun fethi için  bir grup Türk komutanı görevlendirmişti.  Anadolu’nun fethi  ile görevlendirilen bu komutanlar kısa sürede Anadolu’nun büyük bir bölümünü ele geçirdiler. Türk komutanlar ele geçirdikleri yerlerde kendi adlarını taşıyan beylikler kurmuşlardır. Ancak bu beylikler  tamamen bağımsız hareket edemiyorlardı .Büyük Selçuklu devletine bağlı idiler.

2.  ANADOLU’DA KURULAN İLK TÜRK DEVLETLERİ( BEYLİKLERİ )

A. DANİŞMENTLİLER

Kurucusu : Danişment Gazi

Kurulduğu Yer : Merkezi Sivas olmak üzere , Amasya,Tokat, Kayseri, Malatya bölgesinde kurulmuştur.

Önemi: Anadolu’da kurulan  ilk beylikler arasında en güçlüsü idi.

Yıkılışı : Anadolu Seçluklu devleti tarafından yıkılmıştır.

B. SALTUKLULAR

Kurucusu . Ebul Kasım. Ancak  en ünlü sultanları İzzettin Saltuk ‘tur. Beyliğe adını vermiştir.

Kurulduğu Yer . Erzurum

Önemi : Anadolu’da kurulan İlk Türk Beyliğidir.( 1072 )

Yıkılışı : Anadolu Selçuklu Devleti tarafından yıkılmıştır.

C. MENGÜCEKLER

Kurucusu : Mengücek Gazi

Kurulduğu Yer : Erzincan, Kemah, Divriği. Beylik daha sonra Erzincan ve Divriği kolu olmak üzere ikiye ayrılmıştır.

Yıkılışı . Anadolu Selçuklu Devleti tarafından yıkılmıştır.

D. ARTUKLULAR

Artuk Bey’in oğulları tarafından Doğu ve Güneydoğu Anadolu’da kurulmuştur. Üç ayrı kola ayrılmıştır. Bunlar :

d.1. Hasankeyf ( Hısn-ı keyfa ) Artukluları : Eyyubiler tarafından yıkılmıştır.

d.2. Harput Artukluları : Elazığ’da kurulmuştur. Anadolu  Selçuklu Devleti tarafından yıkılmıştır.

d.3. Mardin Artukluları : Mardin de kurulan Artukluların bu kolu en uzun süre yaşayan koldur. Karakoyunlar tarafından yıkılmıştır. Mardin Artuklular nın uzun yaşamasında Mardin Kalesinin savunmaya elverişli olmasının büyük bir etkisi vardır.

E. SÖKMENLİLER ( AHLATŞAHLAR )

Kurucusu: Sökmen Bey

Kurulduğu yer : Ahlat

Yıkılışı  : Eyyubiler tarafından yıkılmıştır.

F. DİLMAÇOĞULLARI

Kurucusu  : Dilmaç oğlu Mehmet Bey

Kurulduğu Yer : Bitlis

Yıkılışı . Akkoyunlar tarafından yıkılmıştır.

G. İNALOĞULLARI

Kurucusu : İnal Bey

Kurulduğu Yer : Diyarbakır

Yıkılışı : Eyyubiler tarafından yıkılmıştır.

H. ÇUBUKOĞULLARI

Kurucusu : Çubuk  Bey

Kurulduğu Yer : Harput ( Elazığ )

Yıkılışı  :Artuklular tarafından yıkılmıştır.

I. İNANÇOĞULLARI

Kurucusu:......

Kurulduğu Yer :Denizli

Yıkılışı  : Germiyanoğulları tarafından yıkılmıştır.

İ. ÇAKA BEY

İzmir ve çevresinde bir beylik kuran  Çaka Bey  bilinen ilk Türk denizcisidir. Kurduğu donanma ile Bizans’a saldırılar yapmış, Ege adalarının bir kısmını ele geçirmiştir.  Çaka Bey  Balkanlardaki Peçenek ve Kuman Türkleri  ve Anadolu Selçuklu devleti ile anlaşarak Bizans’a karşı ortak bir saldırı planı yapmış ancak ,Bizans Devleti Çaka Bey’in bu planını farkederek , Çaka Bey ile Anadolu Selçuklu  Devleti Sultan’ı  I. Kılıçaslan’ın arasını açarak onu öldürtmüştür.

TÜRKİYE ( ANADOLU ) SELÇUKLU DEVLETİ

Türkiye Selçuklu Devleti’nin kurucusu “Kutalmış Oğlu Süleyman Şah”tır. Süleyman Şah diğer Türk komutanlar gibi Anadolu ‘nun fethi ile görevlendirilmişti. Süleyman Şah kısa sürede Bizans’ın zayıf durumundan yararlanarak Anadolu’nun büyük bir bölümünü ele geçirdi. İstanbul yakınlarına kadar ilerledi. İznik şehrini  başkent yaptı. Süleyman Şah Halep şehrini almak isteyince Suriye Selçuklu devleti ile arası açıldı.  İki devlet arasında yapılan savaşta Süleyman Şah öldü. Anadolu selçuklu Devleti bir süre hükümdarsız kaldı . Melikşah’ın  yanında kalan ,Süleyman Şah’ın oğlu  Kılıçarslan , Melikşah ölünce İznik’e gelerek  Anadolu Selçuklu Devleti’ni yeniden kurdu. I. Kılıçarslan döneminde haçlı seferleride başladı.

I. Kılıçarslan’dan sonra başa  I. Mesut daha sonra da II. Kılıçarslan geçti. II. Kılıçarslan döneminde haçlı seferlerinden yararlanmak isteyen Bizans Devleti ,Türkleri haçlılarla uğraşırken sıkıştırıp anadolu ‘yu yeniden ele geçirmeyi planladı. Bu amaçla toplanan Bizans  ordusu ile Türk ordusu arasında Eğridir gölü yakınlarında yapılan  “  Miryakefelon “savaşını Türk ordusu kazandı. Bu savaşın kazanılması ile Türkler Anadolu’ya kesin olarak yerleştiler.

NOT 1: Malazgirt savaşı ile Anadolu’nun kapısın açan  Türkler ; Miryakefelon savaşı ile  Anadolu’nun tapusunu aldılar.

II. Kılıçarslan’dan sonra başa  I. Gıyaseddin KEYHUSREV geçti. I. Gıyaseddin KEYHUSREV  ile Anadolu Selçuklu devleti yükselme dönemine girmiş oldu. Bu dönemde özellikle denizcilik alanında önemli gelişmeler oldu. Samsun, Antalya gibi  liman şehirleri  ele geçirildi. I. Gıyaseddin KEYHUSREV ‘den sonra başa I. İzzeddin KEYKAVUS  daha sonra da I. Alaeddin KEYKUBAT geçti.

I. Alaeddin KEYKUBAT döneminde  Türkiye Selçuklu Devleti  her alanda en güçlü dönemini yaşadı. Alanya alınarak burada bir tersane yaptırıldı. Kırım Anadolu Selçuklu Devleti’ne bağlandı. Artukoğulları ve  Mengücekliler Beylikleri  egemenlik altına alındı.

YASSIÇEMEN SAVAŞI : Orta Asya’da Moğol tehlikesi karşısında  Doğu Anadolu’ya sığınan  Harzemşahlar  bu bölgede hakimiyet kurmak isteyince  Anadolu Selçuklu Devleti ile arası açıldı. İki Türk devleti  1230 yılında karşı karşıya geldi. Yapılan savaşı  Anadolu Selçuklu Devleti kazandı.

I. Aleaddin Keykubat  oğlu II. Gıyaseddin Keyhüsrev tarafından zehirletilerek öldürülünce Anadolu Selçuklu Devleti’nin yükselme dönemi sona ermiş oldu.  II. Gıyaseddin Keyhüsrev ile birlikte gerileme dönemi başlamaya başladı. Doğudan gelen Moğol tehlikesine karşı önlem almayan II. Gıyaseddin Keyhüsrev Moğolları cesaretlendirdi.

NOT : Moğolların Anadolu’yu işgal etmelerinde o dönemde çıkan Baba İshak isyanı da etkili olmuştur.

KÖSEDAĞ SAVAŞI : Moğollar doğudan  Anadolu’yu istila etmeye başlayınca II. Gıyaseddin  Keyhüsrev Sivas yakınlarında Moğollarla savaşmaya karar verdi. Yapılan savaşı Moğollar kazandı. (1243 ) Kösedağ savaşını kaybeden Anadolu Selçuklu devleti Moğolların egemenliği altına girdi.

Moğollar Anadolu’yu kendilerine bağlı bir eyalet haline getirdiler. İstedikleri kişiyi sultan yaptılar. Moğol baskısından bunalan  Anadolu  Türk Beyleri ,Memluk Sultanı Baybars’ı yardıma çağırdı. Baybars Anadolu’ya girerek  Moğolları yenilgiye uğratsa da kesin sonuç alamadı.   Anadolu’da Moğol baskısı giderek arttı. II. Mesut’un  1308 yılında ölümü ile birlikte Anadolu Selçuklu Devleti yıkılmış oldu.

NOT : Moğollar ( İlhanlılar ) , her ne kadar  Anadolu’yu işgal etseler de   hiçbir zaman tam anlamı ile bir otorite kuramadılar.

ANADOLU SELÇUKLULARI SONRASI KURULAN  BEYLİKLERİ

Anadolu’daki ilk Türk  Devleti’nin  yıkılması ile meydana gelen otorite boşluğu sonucunda Anadolu’nun değişik yerlerinde çeşitli Türk beylikleri kurulmuştur.  Beyliklerin isimleri ve kuruluş yerleri  şunlardır:

1.Osmanlı Beyliği-Söğüt,Domaniç-1299

2.Karaman Beyliği-Konya,Karaman

3.Germiyan Beyliği-Kütahya ve çevresi

4.Candarlı Beyliği-Kastamonu,Sinop

5.Aydınoğulları-Aydın,İzmir

6.Saruhanoğulları-Manisa ve çevresi

7.Menteşeoğulları-Muğla ve çevresi

8.Karesioğulları-Çanakkale,Balıkesir

9.Ramazanoğulları-Adana ve çevresi

10.Dulkadiroğulları-Kahramanmaraş,Elbistan,Malatya

11.Eretna Beyliği-Sivas,Kayseri

12. Eşrefoğulları-Beyşehir

13. Tacettinoğulları-Tokat-Niksar

Anadolu da kurulan bu Türk Beyliklerinden özellikle Osmanlı ve Karaman Beylikleri ön plana çıkmaktadır.Karaman Beyliği  mevcut beylikler içerisinde en güçlüsü idi.Karaman Beyliği aynı zamanda eski Anadolu Selçuklu Devleti merkezinde ( Konya) kurulmuştu.Bu yüzden kendisini mirasçı kabul ediyor ve bütün Anadolu yu kendi yönetimine almak istiyordu. Bu durum ileride Osmanlı ve  Karaman beyliklerini karşı karşıya getirmiş ve uzun yıllar iki Türk beyliği mücadele etmiştir. Bu mücadeleden Osmanlı Beyliği galip gelmiş ve önce Anadolu ve Balkanlar daha sonra da üç kıta üzerinde hüküm süren büyük bir devlet haline gelmiş,tarihte en uzun süreli yaşayan ve köklü bir medeniyet oluşturan Türk Devleti olmuştur.

OSMANLI BEYLİĞİ

Osmanlı Beyliği ni kuranlar Oğuz Türkleri’nin Bozok koluna mensup  Kayı boyudur.

Osmanlı Beyliği, Bilecik ilimizin Söğüt ilçesi  merkezli bir uç beyliği idi.Anadolu Selçuklu Devleti, Osmanlı Beyliği ni Bizans sınırına yerleştirmiş bir anlamda sınır koruma da görevli bir uç beyliği  konumundaydı. Önceleri  Anadolu Selçuklu devleti egemenliğinde olan beylik, 1299 yılında OSMAN GAZİ döneminde bağımsız olmuştur.

KARAMAN BEYLİĞİ

Anadolu Selçuklu Devleti sonrası kurulan Türk Beylikleri nin en güçlüsü idi. Oğuz Türkleri nin Bozok koluna  mensup  Avşar boyu tarafından kurulmuştur. Konya-Karaman merkezli bu beylik kendisini Anadolu Selçuklu Devleti ‘nin devamı kabul ediyordu. Bu durum  Osmanlı Beyliği ile arsında uzun yıllar sürecek mücadeleye neden olmuştur.

Karamanoğlu Mehmet Bey 1277 yılında Türkçe’yi resmi dil ilan ederek Türk dili ve Türk kültürü açısından çok önemli bir gelişim sağlamıştır.

KARESİ  BEYLİĞİ :Osmanlı Beyliğine kendi isteği ile katılan ilk Türk Beyliğidir. Karesi  Beyliğinin  katılması ile osmanlı Devleti ilk donanmasına sahip oldu.

RAMAZANOĞULLARI BEYLİĞİ : Osmanlı  Devletine katılan son Türk Beyliğidir. ( 1608 yılında )

ANADOLU SELÇUKLU DEVLETİ  VE BEYLİKLER DÖNEMİNDE KÜLTÜR VE MEDENİYET

1.Devlet Yönetimi

2. Dil ve Edebiyat

Anadolu Selçuklu Devleti döneminde devletin resmi dili Arapça, edebiyat dili  Farsça ,halkın dili ise Türkçe idi.  Bu dönemde edebiyat üç bölüme ayrılmıştı.

Dönemin Türk Kültür tarihinde yer etmiş en önemli kişileri,  Mevlana Celaleddin Rumi, Hacı Bektaşi Veli ve Yunus Emre ‘dir. Türk Kültür tarihinde çok önemli bir yere sahip olan bu kişiler  Anadolu halkı üzerinde derin izler bırakmış ve etkileri günümüze kadar ulaşmıştır.

NOT : Anadolu Selçuklu Devleti döneminin en önemli şehirleri Konya ,Erzurum, Sivas , Niğde ve  Kayseri olmuştur. Anadolu Selçuklu devletine ait eserlerin büyük bir çoğunluğu da bu şehirlerdedir.

TARİHTE KURULMUŞ 16 BÜYÜK TÜRK DEVLETİ

NOT 1 : TÜRK MİLLETİ SAHİP OLDUĞU TEŞKİLATÇILIK ÖZELLİĞİ TARİHTE BİRÇOK DEVLET KURMUŞTUR. ADI GEÇEN DEVLETLER ,TÜRK MİLLETİNİN TARİHTE KURDUĞU EN BÜYÜK DEVLETLERDİR. BUNUN DIŞINDA İRİLİ UFAKLI DAHA BİRÇOK DEVLET VARDIR.

NOT 2: CUMHURBAŞKANLIĞI FORSUNDA YER ALAN 16 YILDIZ TARİHTE KURULMUŞ  BU  16 BÜYÜK TÜRK DEVLETİNİ İFADE ETMEKTEDİR. FORSUN ORTASINDA YER ALAN GÜNEŞ İSE TÜRKİYE CUMHURİYETİNİ  GÖSTERİR.

GÜNÜMÜZDE  BAĞIMSIZ TÜRK DEVLETLERİ

NOT 3: GÜNÜMÜZDE BAĞIMSIZ 7 TÜRK DEVLETİ DIŞINDA  DEĞİŞİK ÜLKELERİN İŞGALİ ALTINDA DAHA BİRÇOK  TÜRK ÜLKESİ BULUNMAKTADIR.

GÜNÜMÜZDE   HENÜZ BAĞIMSIZ OLAMAMIŞ TÜRK  DEVLET VE TOPLULUKLARI

10.  KIRIM................................................................. ( UKRAYNA İŞGALİNDE  )

11.  GÜNEY AZERBAYCAN .........................................    ( İRAN İŞGALİNDE )

GÜNÜMÜZDE TÜRK DÜNYASI

10.  SALARLAR                                           26.TOBOL TATARLARI                  42. AVRUPA TÜRK..

11.  TATARLAR                                           27.BARABALAR

12.  ÇUVAŞLAR                                           28.ŞORLAR

13.  BAŞKIRTLAR                                        29.ÇULIM

14.  KIRIMÇAKLAR                                      30.KUMANDI

15.  MESHET ( AHISKA ) TÜRKLERİ             31.KANDAK

16.  AZERBAYCAN TÜRKLERİ                       32.KARAGAS