İlköğretim Dersleri

Ortaöğretim Dersleri

Karma-Karışık

Site İstatistikleri

Toplam Üye:2276
Son Üyemiz:cbhkvhzr0
Son Ziyaretçi:gökmen
İçerik:6489
İçerik Okunma:6527516
Fen ve Teknoloji 6. Sınıf 5. Ünite Vucudumuzdaki Sistemler Konu Anlatımı PDF Yazdır e-Posta
Pazar, 03 Nisan 2011 21:57

ÖĞRENME ALANI                       :           CANLILAR VE HAYAT

ÜNİTE 5                               :           VÜCUDUMUZDA SİSTEMLER

E-        VÜCUDUMUZDAKİ SİSTEMLERİN SAĞLIĞI VE ORGAN BAĞIŞI     (4 SAAT)

1-         Vücuttaki Sistemlerin Sağlığı ve Çalışması

2-         Bağımlılık Yapan Maddelerin Vücuttaki Etkisi

3-         Organ Bağışı ve Önemi

E-        VÜCUDUMUZDAKİ SİSTEMLERİN SAĞLIĞI VE ORGAN BAĞIŞI     :

1-         Vücuttaki Sistemlerin Sağlığı ve Çalışması           :

Bir canlının canlılık özelliğini taşıyan en küçük yapı birimine hücre denir. Aynı yapı ve görevdeki hücreler birleşerek dokuları, benzer görevdeki dokular birleşerek organları, benzer görevdeki organlar birleşerek sistemleri, sistemlerde birleşerek canlı organizmayı yani canlı vücudunu oluştururlar.

İnsan vücudunda destek ve hareket sistemi, dolaşım sistemi, bağışıklık sistemi, solunum sistemi, sindirim sistemi, boşaltım sistemi, üreme sistemi, sinir ve endokrin sistemi (denetleyici ve düzenleyici sistemler) gibi sistemler bulunur. İnsan vücudundaki bütün bu sistemler düzenli, uyumlu, birlikte ve birbirine bağlı olarak çalışırlar. İnsan vücudundaki herhangi bir sistemin ya da sistemleri oluşturan organlardan herhangi birinin görevini yapamaması, vücudun çalışma düzenini bozar, diğer sistemlerin çalışması etkilenir ve canlı vücudu hastalanır.

Vücutta gerçekleşen her olay ve vücut tarafından yapılan her iş vücuttaki sistemlerin birlikte ve uyumlu şekilde çalışması ile gerçekleştirilir.

Bağımlılığa sebep olan alkol, sigara ve uyuşturucu gibi maddeler canlı vücudunda bulunan sistemlerin çalışma düzenini ve sistemlerin arasındaki uyumluluğu bozar.

 

SORULAR    :

1- Yüzücünün yüzme sırasında vücudundaki hangi sistemler çalışır?

2- Halterci halteri kaldırırken vücudundaki hangi sistemler çalışır?

3- Öğretmen ders anlatırken vücudundaki hangi sistemler çalışır?

 

HAZIRLIK SORULARI  :

1- Acıkma olayının hissedilmesinin nedeni nedir? Bunu hangi sistem sağlar?

2- Kahvaltıdan kalkıp dişler fırçalanmaya gidilirken hangi sistemler çalışır? Bunu hangi sistem sağlar?

3- Yenilen besinlerden sindirilen ve sindirilmeyenlere ne olur? Bunu hangi sistem sağlar?

4- Sistemler birbirinden bağımsız olarak mı çalışırlar?

 

2-         Bağımlılık Yapan Maddelerin Vücuttaki Etkisi   :

Alkol, sigara ve uyuşturucu bağımlılık yapan maddelerdir. Bu zararlı alışkanlıklar merak, özenti, arkadaşları tarafından kabul görme gibi sebeplerle başlar. Bu tür alışkanlıklardan uzak durarak sağlıklı yaşanması için; spor, sanat, bilim, müzik, resim gibi alanlarla uğraşılması ve sosyal etkinliklere katınılması gerekir.

 

Bağımlılık yapan maddeler;

 

1- Damarların büzülmesine neden olur.

2- Kalp krizi ve felç riskini arttırır.

3- Merkezi sinir sisteminin çalışma düzenini bozar.

4- Akciğer ve karaciğer hücrelerine zarar verir.

5- Kanser riskini arttırır. (Akciğer, gırtlak, ağız içi, dil, yemek borusu, pankreas, kemik iliği kanseri).

6- Sinüzit, nezle, grip, bronşit, ülser ve gastrit gibi hastalıkların daha sık görülmesine neden olur.

7- Dil, diş ve damakta tahrişe neden olur.

8- Sindirim bozuklukları, bağırsak, böbrek, karaciğer, kalp ve damar hastalıklarına neden olur.

9- Görme bozukluğu ve dikkat dağınıklığına sebep olduğu için kazaların oluşmasına yol açar.

 

HAZIRLIK SORULARI  :

1- Bağımlılığa sebep olan maddelerin vücuttaki sistemlere etkisi nedir?

2- Bağımlılığa sebep olan maddelere karşı çevrenin bilinçlendirilmesi için neler yapılabilir?

3- Alkol ve sigara gibi bağımlılığa neden olan maddeler sistemlerin çalışmasının nasıl etkiler?

3-         Organ Bağışı ve Önemi        :

Hayatta olan bir kişinin kendi istek ve iradesi ile ölümünden sonra doku ve organlarının başka bir insanın tedavisi için kullanılmasına izin vermesine organ bağışı denir. (Organ bağışı görmeyen bir insanın görmesini ya da hayatını diyaliz cihazına bağlı olarak sürdüren bir böbrek hastasının hayata dönmesini sağlar).

 

a)         Bağış Yapılabilecek Organlar         :

Sağlıklı olan her organ bağışlanabilir. Ülkemizde; kalp, akciğer, böbrek, karaciğer ve pankreas gibi organların ve kalp kapağı, gözün kornea tabakası, kas ve kemik iliği gibi dokuların nakli yapılabilmektedir. (Organlarını bağışlayan bir kişi birçok insana yaşama şansı verebilir).

 

b)        Bağış Yapabilecek Kişiler    :

Organ bağışı ile ilgili yasa gereği organ bağışı yapabilmek için 18 yaşını doldurmuş olmak gerekir. Bu isteğin şahitler huzurunda sözlü ve yazılı olarak yapılması ve ayrıca bunun bir doktor tarafından onaylanması gerekir. Organ bağışında bulunmak isteyen kişi ”Doku ve Organ Bağış Belge”sini doldurur ve bu belgeyi bir kimlik gibi sürekli yanında bulundurur.

 

c)         Organ Nakli  :

Görev yapmayacak durumda olan veya hastalıklar sonucunda vücuda zararlı hale gelen bir organın yerine sağlam bir organın nakledilmesi işlemine organ nakli denir. Organ nakli canlı veya beyin ölümü gerçeklemiş kişilerden alınan organlarla yapılır. Canlı kişilerden organ nakli yapılırken, organ veren kişinin yaşamını riske sokmayacak çift organların biri alınarak yapılır (böbrek, parça olarak karaciğer ve pankreas gibi).

Organ nakli Sağlık Bakanlığı ve Üniversite  hastanelerinin “Organ Nakil Merkezleri”nde gerçekleştirilir.

NOT : 1- AIDS, lösemi, böbrek hastaları, fiziksel engelliler veya kalıtsal hastalıkları olan

insanlar (zeka geriliği, körlük, sağırlık) sağlık sorunlarıyla yaşayan engelli kişilerdir.

2- Sağlık sorunlarıyla birlikte toplumda görevlerine devam eden engelli kişilerin takdir edilmesi, onlara karşı anlayışlı olunması gerekir. Bu kişilere, toplumsal görevlerini yerine getirirken, yaşamlarını sürdürürken yardım edilmesi ve hak ettikleri anlayışın gösterilmesi gerekir.

3- Organ nakli bekleyen hastaların tedavi görebilmesi için organ bağışının yapılması gerekir. Yeterli organ bağışı yapılamadığı için, organ nakli bekleyen kişilere laboratuarlarda üretilen yapay organlar takılabilmektedir. (Kalp kapakçığı, idrar kesesi yapay olarak üretildi. Damar, böbrek, karaciğer ve kalp üretilmesi için çalışmalar yapılıyor. Boston Çocuk Hastanesi doktorları tarafından idrar keselerinde doğuştan sorun bulunan 7 çocuğun önce idrar keselerinden hücre örnekleri alındı. Ardından bu hücrelerden laboratuarda idrar keseleri üretildi. Yaklaşık iki ayın ardından üretilen idrar keseleri de hücre örnekleri alınan aynı hastalara takıldı).

4- Türkiye’de 2005 yılında 6224 kişi organ bağışında bulundu. (Bursa – 1952, Antalya – 589, Aydın – 477, İstanbul – 386).

5- Türkiye’de 2002–2005 yılları arasında toplam 13343 kişi organ bağışında bulundu.

6- Organ bağışı yetersizliği nedeniyle her yıl diyaliz hastalarının yüzde 10’u hayatını kaybediyor. Yeterli organ bağışı gerçekleşmediği takdirde, 30000 diyaliz mahkum yaşayan böbrek hastasının büyük bölümü hayatını kaybedecek. Bunları da sırasıyla karaciğer, kalp, pankreas ve akciğer hastaları izleyecek.

 

HAZIRLIK SORULARI  :

1- Çevredeki insanların sağlık sorunları nelerdir?

2- Sağlık sorunlarına rağmen toplumsal görevlerini devam ettiren kişiler var mıdır?

3- Sağlık sorunlarına rağmen toplumsal görevlerini devam ettiren kişiler bu görevlerini devam ettirirken                 neler hissederler, bu kişilere nasıl davranılması gerekir?

4- Organ bağışının toplumsal önemi nedir?

11. Etkinlik

Sistemlerin Uyumu

Ders Kitabı – 54

(MEB)

Amaç

Vücuttaki tüm sistemlerin birbirinden bağımsız mı yoksa birlikte ve uyum içersinde mi çalıştığına karar verilmesinin sağlanması.

Yapılacaklar

▪              Etkinlikteki metin okutulur.

▪              Metinde geçen olaylar ve bunları gerçekleştiren sistemlerin neler olduğu yazılır.

–             İyi bir yüzücü olması için çok çalışması gerektiğini düşünmesi.

Denetleyici ve düzenleyici sistemler. (Beyin).

–             Kol ve bacak kaslarının birbiriyle uyumlu çalışmasının sağlanması.

Denetleyici ve düzenleyici sistemler. (Beyincik).

–             Antrenman ve ısınma hareketleri yapması.

Kol ve bacak kaslarının birbiriyle uyumlu çalışması.

Destek ve hareket sistemi.

–             Yüzerken nefesini çok iyi ayarlaması.

Denetleyici ve düzenleyici sistemler.

–             Nefes alması.

Solunum sistemi.

–             Yeterli ve dengeli belenme ve bunların sindirimi.

Sindirim sistemi.

–             Sigara ve alkol gibi bağımlılığa sebep olan alışkanlıklardan da uzak                                                durulması.

Denetleyici ve düzenleyici sistemler.

Solunum sistemi.

Boşaltım sistemi.

Sindirim sistemi.

–             Alkış seslerini duyması.

Duyu organları. (göz).

–             Heyecanlanması.

Denetleyici ve düzenleyici sistemler.

▪              Etkinlik sonunda vücuttaki tüm sistemlerin birlikte ve uyum içinde çalıştığı                 sonucuna ulaşılır.

Sonuca Varalım

▪              Sistemlerin birlikte ve uyum içinde çalışması gerekir.

▪              Bir spor dalı seçilerek, bu spor yapılırken vücuttaki sistemlerin nasıl çalıştığını                 anlatan bir metin yazılır ve yazılan metni sınıf arkadaşlarıma okunur.

6. Alternatif Etkinlik

Hastalıkların Sistemlere Etkisi

Öğretmen Kitabı – 54

(MEB)

Amaç

Öğrencilerin vücutlarındaki tüm sistemlerin birlikte ve uyum içinde çalıştıklarının anlamalarını sağlamak.

Yapılacaklar

▪              Bir hastalık seçilir.

▪              Seçilen hastalığın etkilediği sistemler, hastalığın oluşma sebepleri ve bu                 hastalıklardan korunma yolları araştırılır.

▪              Araştırma sonucunda etkinlikte verilen kutucuklar doldurulur.

▪              Etkinliğin tamamlanması için iki hafta süre verilir.

12. Etkinlik

Görevimizi Seçelim

Ders Kitabı – 55

(MEB)

Amaç

Sigara ve alkol gibi bağımlılığa sebep olan maddelerin vücuttaki sistemlerin çalışmasına etkilerinin kavranmasının sağlanması.

Yapılacaklar

▪              Sınıfta üç grup oluşturulur.

▪              Her bir grup bir görev seçer.

▪              I. Grup;

–             Bağımlılığa sebep olan maddelerin vücuttaki sistemlere etkisi konusu ile                                ilgili araştırma yapar.

▪              II. Grup;

–             Bağımlılığa sebep olan maddelerin vücuttaki sistemlere etkisi konusu ile                                ilgili görsel materyallerden faydalanarak resim, poster, grafik hazırlar.

▪              III. Grup;

–             Bağımlılığa sebep olan maddelerin bireyin ruhsal ve sosyal yaşamı                                   üzerindeki etkisi ile ilgili radyo, televizyon, gazete gibi iletişim                                           araçlarından yararlanarak radyo, televizyon veya internet haberleri                                                hazırlar.

Sonuca Varalım

35.Etkinlik

Doğru Karar

Çalışma Kitabı – 37

(MEB)

Amaç

Öğrencilerin kendilerine zarar verecek konularda “Hayır” diyebilmeleri gerektiğinin farkına varmalarının sağlanması.

Yapılacaklar

▪              Etkinlikte verilen metin okutulur.

Metinle ilgili sorulan sorulara verilen cevaplar kabul edilir.

13. Etkinlik

Haberleri Tartışalım

Ders Kitabı – 57

(MEB)

Amaç

Organ bağışının önemi konusunun öğrencilerin altı farklı bakış açısıyla değerlendirmelerinin sağlanması.

Yapılacaklar

▪              Sınıfta altı grup oluşturulur.

▪              Her grup bir şapka seçer ve şapkanın renginin ifade ettiği bakış açısına göre                 görüşlerini desteklemek için tartışma ortamı oluşturulur.

–             Kırmızı şapka:

Duygusal şapkadır. Öğrenciler düşüncelerini okudukları haberlerin                                kendilerinde uyandırdığı sevinç, merak, öfke, üzüntü vb. duyguları ifade                                edecek şekilde yönlendirilir.

–             Mavi şapka:

Derleyip toparlayıcı şapkadır. Haberlerde yer alan durumları özetler,                                bunların ne gibi sonuçlar doğuracağını ortaya koyacak şekilde                                         yönlendirilir.

–             Sarı şapka:

İyimser şapkadır. Öğrenciler okudukları haberlerde yer alan avantajları                                ve yararları açıklarlar.

–             Beyaz şapka:

Tarafsız şapkadır.Öğrenciler okudukları haberlerdeki organ bağışı ile                                ilgili net bilgileri, araştırmaları ve kanıtlanmış verileri ortaya koyacak                                şekilde yönlendirilirler.

–             Siyah şapka:

Kötümser şapkadır. Öğrenciler haberlerde yer alan tehlikeleri ve riskleri                                açıklayacak, haberlerin olumsuz taraflarını ele alacak şekilde                                            yönlendirilir.

–             Yeşil şapka:

Yenilikçi ve yaratıcı şapkadır. Öğrenciler gerçekleşip gerçekleşmeyeceğini                         düşünmeden Türkiye’de ve dünyada organ bağışını artırmak için                                       yapılabilecek yaratıcı fikirleri ortaya koyacak şekilde yönlendirilir.

▪              Tartışma sonunda görüş ve öneriler rapor haline getirilir.

▪              Ulaşılan sonuçlar seçilen sözcü ile diğer öğrencilere aktarılır.

Sonuca Varalım

▪              Organ bağışının Türkiye’deki durumunu araştırılır.

▪              Organ bağışının toplumsal önemi nedir?

▪              Organ bağışının önemini vurgulayan, organ bağışına yönlendirici slogan ve poster    hazırlanarak okul panosunda sergilenir.

36.Etkinlik

Organ Bağışının Önemi

Çalışma Kitabı – 37

(MEB)

Amaç

Öğrencilerin organ bağışının önemini vurgulamasını sağlamak.

Yapılacaklar

▪              Etkinlikte verilen metin okutulur.

▪              Metinle ilgili verilen cümleler tartışma yoluyla tamamlanır.

▪              F.C’nin yakınları için;

–             F.C. öldü ama organları başka insanları yaşatıyor. Bu da yakınlarının                                acısını azaltır.

▪              Organ bağışı bekleyen hastalar için;

–             Sağlıklarına kavuşmalarını sağlayan F.C.’ye minnet duyuyorlardır.

▪              Hasta yakınları için;

–             Bu olay onları sevdikleriyle yeniden sağlıklı günlere kavuşturduğu için                                mutlulardır.

7. Alternatif Etkinlik

Duyarlılık

Öğretmen Kitabı – 59

(MEB)

Amaç

Sağlık sorunları olmasına rağmen toplumsal görevini devam ettiren insanlar hakkındaki düşüncelerinin ifade edilmesinin sağlanması.

Yapılacaklar

▪              Cümlelerde eksik kalan yerler kendi cümleleri ile tamamlanır.

Etkinlik

Sağlık Sorunlarıyla Birlikte Yaşamak

Ders Kitabı – 59

(MEB)

Amaç

Sağlık sorunları olmasına rağmen toplumsal görevini devam ettiren insanlar hakkındaki düşüncelerinin ifade edilmesinin sağlanması.

Yapılacaklar

▪              Ders Kitabı’nın 59. sayfasındaki fotoğraf inceletilir ve şiir okutulur.

▪              Âşık Veysel, şiirinde ne anlatmak istemektedir?

▪              Âşık Veysel’in hayat hikâyesini anlatan yazı okutulur ve metinle ilgili sorular                 sorulur.

–             Âşık Veysel bu sağlık sorunu ile nasıl mücadele etmiştir?

–             Âşık Veysel’in toplum için yaptığı çalışmalar nelerdir? Bu çalışmaları                                niçin yapmış olabilir?

–             Âşık Veysel’in hayat hikâyesinden neler öğrenebiliriz?

14. Etkinlik

Bende Olabilirdim

Ders Kitabı – 60

(MEB)

Amaç

Sağlık sorunlarıyla yaşayan kişiler hakkında bilgi edinilmesinin sağlanması.

Yapılacaklar

▪              Sınıfta üç grup oluşturulur.

▪              Her grup bir konu seçer ve konu ile ilgili olarak hazırlık yapar.

▪              I. Grup, I. Konu;

–             Sağlık sorunlarıyla birlikte toplumda görevini devam ettiren bir kişinin                                hayatını anlatan bir yazı hazırlanır.

▪              II. Grup, II. Konu;

–             Yakın çevredeki bireylerde görülen sağlık sorunlarının çeşitleri, görülme                                sıklığı ve bu sorunlara sahip kişilerin yaş grupları hakkında araştırma                                yapılır ve araştırma sonuçları tablo veya grafik kullanılarak sunulur.

▪              III. Grup, III. Konu;

–             Ülkemizde ve yaşadığımız çevrede sağlık sorunları bulunan kişiler için ne                                tür alışmalar yapıldığı hakkında araştırma yapılır ve araştırma sonuçları                                tablo veya grafik kullanılarak sunulur.

▪              Sağlık sorunlarına (AIDS, lösemi ve böbrek hastaları veya fiziksel engelliler vb.)                 rağmen toplumda görevlerini devam ettiren bireylerin takdir edildiği onlara nasıl                 gösterilebilir?

▪              Kişisel ve toplumsal olarak engelli bireylere, anlayışlı olunduğu nasıl                 gösterilebilir?

▪              Sağlık sorunu olan bireylere kişisel ve toplumsal olarak ne gibi yardımlarda                 bulunulabilir?

37. Etkinlik

Okuma Parçası

Çalışma Kitabı – 38

(MEB)

Amaç

Engelli bireylerin yaşam azmi hakkında bilgi sahibi olunmasının sağlanması.

Yapılacaklar

▪              Etkinlikte verilen metin okutulur.

Metinle ilgili verilen sorular cevaplanır.

(MEB)

Kendimizi Değerlendirelim

Ders Kitabı – 18

1- Vücutta gerçekleşen herhangi bi olayın gerçekleşmesi için hangi sistemlerin birlikte ve uyumlu çalışması                 gerektiği belirtilir.

2- Sigara ve alkol gibi bağımlılık yapan maddeler sindirim bozuklukları, bağırsak, böbrek, karaciğer, kalp ve                 damar hastalıkları, gırtlak ve akciğer kanserine, görme bozukluğu ve dikkat dağınıklığına sebep olabilir.                 Bağımlılık yapan maddeler, sistemlerimizin sağlığını dolayısıyla sağlığımızı etkiler.

3- Öğrenciler bu soru için farklı çizelge ve / veya grafikler hazırlayabilir. Örnek çizelge ve sütun grafikleri                 öğretmen kitabında verilmiştir. Bu grafik ve çizelgeleri öğrencilerin okumasını sağlamak için “En çok organ                 bağışı hangi yıl yapılmıştır? “2005 yılında en fazla sayıda kişinin bağış beklediği organ hangisidir?” gibi                 sorular sorulabilir.

a) 2005 yılında organ bağışı bekleyen toplam 11.004 kişi vardır.

2005 yılında organlarını bağışlayan toplam 6224 kişi vardır. Bu sayı hastaların organ nakil                                   ihtiyacını karşılamak için yeterli değildir.

b) Bu soru öğrencilerin kendilerini organ bağışı bekleyen bir kişinin yerine koyabilmeleri amacıyla                                hazırlanmıştır.

c) Öğrencilerin hazırladığı uygun sloganlar kabul edilir. Sloganlar sınıf ve okul panolarında                                      sergilenebilir.

4-            a) T.T. sağlık sorunu nedeniyle yılmadan çalışmaya ve üretmeye devam etmiştir.

b)            1. Herhangi bir sağlık sorunu olan ve toplumsal görevlerini yerine getiren böyle kişilere onları                                    takdir ettiğimizi göstermeli, bu kişilerin hem toplumsal görevlerini yerine getirmeleri hem de                                           sağlık sorunlarıyla ilgilenebilmeleri için gereken toplumsal düzenlemelerle ilgili elimizden                                                gelen yardımı yapmalıyız. Ayrıca öğrencilerin konuyla ilgili ürettikleri fikirler kabul edilir.

2. Öğrencilerin konuyla ilgili ürettikleri fikirler kabul edilir.

(MEB)

Ünitemizi Özetleyelim

Ders Kitabı – 62

(MEB)

Hayatımızın Neresinde

Ders Kitabı – 63

(MEB)

Ünite Sonu Değerlendirme Soruları

Ders Kitabı – 64–65

(MEB)

Ünite Sonu Değerlendirme Soruları

Çalışma Kitabı – 39–40

ÖDEVLER   :

1-         Organ bağışı konusunda performans görevi.

 

Yorum ekle

Yapılan Yorumlar

Facebook Grubumuza Katılın!

Site Bilgileri